Tập 1·Phần I. Giá của vốn toàn cầu

Chương 2

Carry trade đồng yên, vốn Nhật hồi hương và việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bán quỹ hoán đổi danh mục

38 ghi chú nguồn, xếp theo từng mục của chương. Số liệu tính đến 15/10/2026. Mỗi ghi chú có tên bài, đường dẫn đầy đủ, ngày đã đọc và điều cần lưu ý khi đọc.

• Đoạn mở đầu
• Vì sao chương này có mặt trong cuốn sách?
• Câu hỏi 1
• Câu hỏi 2
• Câu hỏi 3
• Câu hỏi 4
• Câu hỏi 6

Đoạn mở đầu

1. 1
   Reuters, bản tin về dòng vốn chứng khoán xuyên biên giới của Nhật Bản trong tháng 9/2026, đăng lại trên The Star (Malaysia), 9/10/2026 (https://www.thestar.com.my/business/business-news/2026/10/09/japan-foreign-bond-exit-continued-into-september), đối chiếu 16/10/2026: “Japanese investors sold a net 969 billion yen (US$6.13bil) of foreign bonds last month”; “net foreign bond sales of about 5.08 trillion yen so far this year, the most since 2022”. Bài không nêu số lần BoJ nâng lãi suất; cách đếm “lần thứ ba kể từ tháng 12/2025” là cách đếm của chương này (19/12/2025, 16/6/2026 và 18/9/2026). Nguồn thứ cấp; số liệu gốc ở ghi chú kế tiếp.
2. 2
   Bộ Tài chính Nhật Bản, “International Transactions in Securities”, số liệu tháng 9/2026, công bố 8/10/2026, bản tiếng Anh (https://www.mof.go.jp/english/policy/international_policy/reference/itn_transactions_in_securities/monthEng.pdf) và bản tiếng Nhật (https://www.mof.go.jp/policy/international_policy/reference/itn_transactions_in_securities/month.pdf). Đơn vị gốc là 億円 (100 triệu yên), nên 1 nghìn tỷ yên bằng 10.000 đơn vị. Số của cư dân Nhật: trái phiếu dài hạn nước ngoài âm 14.260, trái phiếu ngắn hạn dương 4.570, cổ phiếu và chứng chỉ quỹ dương 7.493, tổng âm 2.197. Con số 969 tỷ yên trong bản tin của Reuters bằng âm 14.260 cộng 4.570, tức gồm cả trái phiếu ngắn hạn. Reuters ghi bộ công bố số liệu vào “Tuesday”, không khớp với ngày 8/10 của Bộ; chương dùng ngày của Bộ. Số của người nước ngoài: bán ròng cổ phiếu Nhật 62.935 (trong đó 61.381 rơi vào khoảng 11–20/9), mua ròng trái phiếu dài hạn Nhật 30.907, bán ròng trái phiếu ngắn hạn Nhật 37.950.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3
3. 3
   BoJ, Statement on Monetary Policy, 19/3/2024 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/state_2024/k240319a.htm): chấm dứt chính sách lãi suất âm, đưa lãi suất mục tiêu về 0 đến 0,1% (hiệu lực từ 21/3/2024). Cách nói “nhiều năm liền gần bằng 0 hoặc âm” là mô tả chung, chương không nêu con số cho giai đoạn trước.

Vì sao chương này có mặt trong cuốn sách?

1. 4
   Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis, FRED, chuỗi FORTREASPOS42609 (trái phiếu kho bạc Mỹ do Nhật Bản nắm, nguồn gốc là Bộ Tài chính Mỹ), số tháng 7/2026 công bố 16/9/2026: 1.103,943 tỷ USD. FRED, chuỗi FORTREASPOS42609 (https://fred.stlouisfed.org/series/FORTREASPOS42609), mở ngày 16/10/2026. Chuỗi theo triệu USD: tháng 3/2026 là 1.191.597; tháng 4 là 1.209.889; tháng 5 là 1.143.139; tháng 6 là 1.116.683; tháng 7 là 1.103.943. Số này tính theo giá thị trường và theo nơi lưu ký.Cũng dùng ở: Câu hỏi 1

Câu hỏi 1. Carry trade hoạt động thế nào, và vì sao rủi ro nằm ở tỷ giá?

1. 5
   BoJ, Statement on Monetary Policy, 18/9/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260918a.pdf); FRED, chuỗi DEXJPUS (https://fred.stlouisfed.org/series/DEXJPUS), giá trưa tại New York ngày 9/10/2026 là 158,34; FRED, chuỗi DFEDTARU (https://fred.stlouisfed.org/series/DFEDTARU), cận trên 4,00% ngày 14/10/2026. Ví dụ 100 triệu yên là phép tính minh họa, bỏ qua phí giao dịch, thuế và chi phí phòng ngừa tỷ giá.
2. 6
   Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), BIS Bulletin số 90, 27/8/2024; BIS Quarterly Review, tháng 9/2024; UBS (ông Malcolm), qua Reuters và Kitco, 6/8/2024; ING (ước tính khoản vay bằng yên xuất phát từ Nhật Bản). Ba ước tính cuối là nguồn thứ cấp. BIS, Bulletin số 90, 27/8/2024 (https://www.bis.org/publ/bisbull90.htm): khoảng 40 nghìn tỷ yên, tương đương khoảng 250 tỷ USD, được gọi là “rough middle ballpark” (ước chừng ở mức giữa) và thiên về thấp; BIS cũng cảnh báo carry trade chỉ là một trong nhiều lý do dẫn đến vị thế vay yên. BIS Quarterly Review, tháng 9/2024 (công bố 16/9/2024): quý 1/2024, yêu cầu thanh toán bằng yên đối với khu vực phi ngân hàng ngoài Nhật Bản là 880 tỷ USD, trong đó cho vay 271 tỷ USD (đường dẫn chưa ghi lại). UBS, ông Malcolm, qua Reuters và Kitco, 6/8/2024: ít nhất 500 tỷ USD ở đỉnh, khoảng một nửa đã đóng vị thế (đường dẫn chưa ghi lại). ING: khoản vay bằng yên xuất phát từ Nhật Bản 157 nghìn tỷ yên (khoảng 1,0 nghìn tỷ USD), toàn bộ yêu cầu thanh toán xuyên biên giới bằng yên 328 nghìn tỷ yên (khoảng 2,2 nghìn tỷ USD) (đường dẫn chưa ghi lại). Một số ước tính ngoại lệ, như 24 nghìn tỷ USD của một nhà phân tích ngân hàng, không dùng vì nguồn không chính thức. Con số 65,9 nghìn tỷ yên tín dụng yên cho khu vực phi ngân hàng quý 1/2026 chỉ thấy trong một bài ý kiến (IndraStra, 5/10/2026) và không mở được bản gốc của BIS, nên không dùng.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 4.

Câu hỏi 2. Mắt xích thứ nhất: khi BoJ nâng lãi suất, yên có mạnh lên không?

1. 7
   BoJ, Statement on Monetary Policy: 19/12/2025 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2025/k251219a.pdf), nâng từ 0,5% lên 0,75%, nhất trí, hiệu lực từ 22/12/2025; 16/6/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260616a.pdf), nâng lên 1,0%, biểu quyết 7–1 (ông Asada phản đối), hiệu lực từ 17/6; 18/9/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260918a.pdf), nâng lên 1,25%, biểu quyết 7–2 (ông Asada và ông Sato phản đối), hiệu lực từ 24/9. Ngày 31/7/2026 BoJ giữ nguyên 1,0%, biểu quyết 8–1 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260731a.pdf).
2. 8
   Ngân hàng Dự trữ Liên bang St. Louis, FRED, chuỗi DEXJPUS, các ngày 5–9/10/2026; forex.com, 17/9/2026 (156,68) và babypips, 18/9/2026 (Nikkei 225 tăng 1,5%), hai nguồn thứ cấp. FRED, chuỗi DEXJPUS (https://fred.stlouisfed.org/series/DEXJPUS): 5/10 là 157,97; 6/10 là 158,12; 7/10 là 158,11; 8/10 là 158,33; 9/10 là 158,34. Mức 156,68 ngày 17/9/2026 lấy từ forex.com; Nikkei 225 tăng 1,5% ngày 18/9/2026 theo babypips (cả hai chưa ghi lại đường dẫn). Số của FRED là giá trưa tại New York, khác với giá trong phiên của nguồn thứ cấp, nên chênh lệch nhỏ giữa hai loại là bình thường.
3. 9
   Reuters, 1/7/2026 (đường dẫn chưa ghi lại; đã đối chiếu ở lượt kiểm trước ngày 16/10/2026): 162,41 yên một đô la, mức yếu nhất kể từ năm 1986. Reuters qua Hellenic Shipping News, 24/6/2026 (https://www.hellenicshippingnews.com/yen-hovers-near-weakest-level-since-1986/), đối chiếu 16/10/2026: “USD/JPY pair trading around 161.43 yen”, “its weakest level since 1986”. Số 162,6 và cụm “tháng 12/1986” của bản trước (MUFG Americas, dẫn Bloomberg) đã bỏ vì không khớp với Reuters.
4. 10
   Bộ Tài chính Nhật Bản, báo cáo can thiệp ngoại hối hằng tháng: kỳ 30/7–26/8/2026 (công bố 28/8/2026) và kỳ 27/8–28/9/2026 (công bố 30/9/2026); Jiji về mức kỷ lục theo tháng (nguồn thứ cấp). Bộ Tài chính Nhật Bản, Foreign Exchange Intervention Operations: kỳ 30/7–26/8/2026 là 15.399,3 tỷ yên (https://www.mof.go.jp/english/policy/international_policy/reference/feio/monthly/20260828e.html); kỳ 27/8–28/9/2026 không có can thiệp (https://www.mof.go.jp/english/policy/international_policy/reference/feio/monthly/20260930e.html). Việc đây là mức lớn nhất theo tháng từ trước đến nay theo Jiji. Có nguồn thứ cấp nêu một đợt can thiệp 11.734,9 tỷ yên trong 28/4–27/5/2026, nhưng không ghi lại được bảng của Bộ nên chương không dùng.
5. 11
   Federal Reserve, FOMC statement, 16/9/2026 (https://federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20260916a.htm): nâng 0,25 điểm phần trăm lên 3,75–4,00%, biểu quyết 12–0.
6. 12
   TradingEconomics, CPI lõi toàn quốc của Nhật tháng 8/2026 (1,7%), công bố 17/9/2026; investinglive, CPI lõi Tokyo tháng 9/2026 (2,7%), 1/10/2026, cả hai là nguồn thứ cấp. Lãi suất thực là kết quả tính từ các số trên. TradingEconomics, trang CPI lõi của Nhật Bản, số liệu tháng 8/2026 (1,7%; tháng 7 là 1,8%; lõi-lõi 1,9%), công bố 17/9/2026; investinglive, bản tin ngày 1/10/2026 về CPI Tokyo tháng 9/2026 (chung 2,7%, lõi 2,7%, bỏ thực phẩm và năng lượng 3,0%). Chưa ghi lại đường dẫn. Phép tính: 1,25 trừ 1,7 bằng âm 0,45; 1,25 trừ 2,7 bằng âm 1,45. CPI toàn quốc tháng 9/2026 chưa được công bố khi viết chương.
7. 13
   BoJ, Summary of Opinions (tóm tắt ý kiến) của cuộc họp chính sách tiền tệ 17–18/9/2026, công bố 1/10/2026. BoJ, Summary of Opinions at the Monetary Policy Meeting, 17–18/9/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmsche_minu/opinion_2026/opi260918.pdf). Có ý kiến “there is no need to take hasty action” (không cần hành động vội vàng); văn bản không nhắc tới ETF.
8. 14
   investinglive, 5/10/2026 (khoảng 25%) và VT Markets, 7/10/2026 (26%), hai nguồn thứ cấp; lịch họp và lịch công bố tài liệu của BoJ (trang “Schedule of Monetary Policy Meetings”). investinglive, 5/10/2026; VT Markets, 7/10/2026 (chưa ghi lại đường dẫn). Lịch họp của BoJ (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmsche_minu/index.htm): cuộc họp 29–30/10/2026 (công bố báo cáo triển vọng 30/10, tóm tắt ý kiến 10/11, biên bản 23/12) và cuộc họp 17–18/12/2026 (tóm tắt ý kiến 28/12, biên bản 27/1/2027); biên bản cuộc họp tháng 9 công bố 5/11/2026. Xác suất thị trường cho tháng 12: không tìm được nguồn. Kết quả cuộc họp 29–30/10/2026 (BoJ, Statement on Monetary Policy, 30/10/2026, đọc 31/10/2026 từ bản PDF; chưa ghi lại đường dẫn): giữ mục tiêu lãi suất qua đêm không bảo đảm quanh 1,25% với biểu quyết 8–1 (ủy viên Takata Hajime đề nghị 1,5%); tóm tắt ý kiến công bố 10/11 và biên bản 23/12 theo lịch ghi trong thông cáo.Cũng dùng ở: Câu hỏi 5
9. 15
   Bộ Tài chính Nhật Bản, lãi suất trái phiếu chính phủ Nhật (JGB) theo ngày, các ngày 6/10, 7/10, 14/10 và 15/10/2026; TradingEconomics, 24/9/2026 (mức 3,06%, cao nhất từ tháng 8/1996, nguồn thứ cấp). Bộ Tài chính Nhật Bản, Interest Rate (JGB), bảng theo ngày (https://www.mof.go.jp/english/policy/jgbs/reference/interest_rate/jgbcme.csv). Kỳ hạn 10 năm: 3,092% (1/10), 3,103% (6/10), 3,111% (7/10), 3,027% (9/10), 3,019% (13/10), 3,015% (14/10), 2,948% (15/10). Kỳ hạn 30 năm: 4,168% (6/10), 4,024% (15/10). TradingEconomics, 24/9/2026: 3,06% là cao nhất kể từ tháng 8/1996 (chưa ghi lại đường dẫn). Việc 30 năm có phải kỷ lục hay không: không tìm được nguồn.
10. 16
    BoJ, Statement on Monetary Policy, 31/7/2024 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2024/k240731a.pdf): nâng lên 0,25%, biểu quyết 7–2. The Standard (Hồng Kông) dẫn Reuters, 5/8/2024, và Kontan, 6/8/2024: Nikkei 225 đóng cửa 31.458,42 điểm ngày 5/8/2024, giảm 4.451,28 điểm (12,4%), mức giảm điểm lớn nhất trong lịch sử và lớn thứ hai về phần trăm sau mức giảm 14,9% năm 1987; ngày 6/8 tăng 10,2% lên 34.675,46. Business Standard dẫn Reuters: tỷ giá đô la so với yên 161,96 đầu tháng 7 và 141,675 ngày 5/8/2024. macroption: VIX ngày 5/8/2024 đóng cửa 38,57, cao nhất trong phiên 65,73, phiên trước đóng cửa 23,39. Jiji qua nippon.com, 26/9/2024 (https://nippon.com/en/news/yjj2024092600868): Nikkei lấy lại mức trước đợt sụp đổ đầu tháng 8, đóng cửa 38.925,63. BIS, Bulletin số 95, 29/10/2024 (https://www.bis.org/publ/bisbull95.htm): VIX có mức tăng một ngày lớn nhất từ trước đến nay. Phép tính: 5/8 đến 26/9/2024 là 52 ngày; (161,96 trừ 141,675) chia 161,96 bằng 12,5%. Ngày cụ thể của mức giảm 14,9% năm 1987 không kiểm được nên chương chỉ ghi năm.
11. 17
    BIS, Bulletin số 90, 27/8/2024 (https://www.bis.org/publ/bisbull90.htm): việc đóng vị thế carry trade đã khuếch đại phản ứng của thị trường với số liệu kinh tế Mỹ yếu.
12. 18
    Bank of England, Quarterly Bulletin 1999, “The yen-dollar exchange rate in 1998: views from options markets” (https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/quarterly-bulletin/1999/the-yen-dollar-exchange-rate-in-1998-views-from-options-markets.pdf); BIS, Quarterly Review, tháng 2/1999 (https://www.bis.org/publ/r_qt9902.pdf): đóng vị thế “may have been partly responsible” (có thể phần nào là nguyên nhân) cho ngày tăng giá lớn nhất của yên kể từ năm 1971. Tỷ giá khoảng 147 yên một đô la ngày 11/8/1998 và khoảng 111 yên trong 6–8/10/1998; (147 trừ 111) chia 147 bằng khoảng 24%. Một số liệu khác trong tài liệu của Ngân hàng Anh (yên tăng khoảng 14% trong hai ngày) chưa được đọc lại đủ kỹ nên chương không dùng.
13. 19
    BIS, Central bankers’ speeches, mã r150116a (https://www.bis.org/review/r150116a.htm); Congressional Research Service, IN10230 (https://www.everycrsreport.com/reports/IN10230.html). Ngày 15/1/2015 Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ bỏ mức trần tỷ giá của franc; franc tăng khoảng 15% trong riêng ngày đó (khoảng 30% ở đỉnh). Việc công ty môi giới ngoại hối Alpari mất khả năng thanh toán ngày 19/1/2015 lấy từ tài liệu thứ cấp.

Câu hỏi 3. Mắt xích thứ hai: vốn Nhật có quay về nhà không?

1. 20
   FRED, chuỗi DGS10 (https://fred.stlouisfed.org/series/DGS10): 5,19% ngày 14/10/2026; FRED, chuỗi DFEDTARU: 4,00%; Bộ Tài chính Nhật Bản, JGB 10 năm 3,015% ngày 14/10 (2,948% ngày 15/10). Phép tính: 5,19 trừ 2,75 bằng 2,44%; 2,44 trừ 3,015 bằng âm 0,58 điểm phần trăm (âm 0,51 điểm nếu dùng 2,948%). Phép tính lấy chênh lệch lãi suất chính sách làm chi phí phòng ngừa và bỏ qua cơ sở hoán đổi tiền tệ (chênh lệch giá mua bán thực tế của hợp đồng hoán đổi). Một bài ý kiến (IndraStra, 5/10/2026) cho rằng chênh lệch sau phòng ngừa đã âm từ tháng 10/2022 và âm 0,67 điểm trong tháng 9/2026; đó là nguồn thứ cấp, không dùng làm căn cứ.
2. 21
   Reuters qua The Star (Malaysia), 9/10/2026 (5,08 nghìn tỷ yên, nhiều nhất kể từ 2022); Bộ Tài chính Nhật Bản, vị thế đầu tư quốc tế sơ bộ cuối năm 2025 (trái phiếu danh mục 376,9 nghìn tỷ yên). Tỷ lệ 1,3% là kết quả tính từ các số trên. Reuters qua The Star, 9/10/2026 (đường dẫn ở ghi chú 1); Bộ Tài chính Nhật Bản, International Investment Position, bản sơ bộ cuối năm 2025 (https://www.mof.go.jp/english/policy/international_policy/reference/iip/202603a.pdf). Phép tính: 5,08 chia 376,9 bằng khoảng 1,3%. Một bài ý kiến (IndraStra, 5/10/2026) nêu mức bán ròng lũy kế tháng 1–8 chỉ 2,76 nghìn tỷ yên và không khớp với số của Reuters; không tìm được lý do, nên chương dùng số của Reuters.
3. 22
   Reuters qua MarketScreener, 13/1/2026 (nguồn thứ cấp). Reuters qua MarketScreener, 13/1/2026 (chưa ghi lại đường dẫn): năm 2025 nhà đầu tư Nhật mua ròng 13,59 nghìn tỷ yên trái phiếu nước ngoài (năm 2024: 4,16 nghìn tỷ yên) và 1,71 nghìn tỷ yên cổ phiếu nước ngoài.
4. 23
   Quỹ Đầu tư Hưu trí Công Nhật Bản (GPIF), báo cáo kết quả quý 1 năm tài chính 2026, công bố 7/8/2026. GPIF, báo cáo quý 1 (https://www.gpif.go.jp/operation/38371785gpif/2026_1Q_0807_en.pdf): cuối tháng 6/2026, trái phiếu nước ngoài 24,60% (mục tiêu 25%), cổ phiếu nước ngoài 25,33%, cổ phiếu trong nước 25,59%, trái phiếu trong nước 24,48%. Nhận xét “chưa có dấu hiệu bán mạnh” là suy luận từ tỷ trọng sát mục tiêu.
5. 24
   Bộ Tài chính Mỹ, số liệu dòng vốn quốc tế (TIC) tháng 7/2026, công bố 16/9/2026, qua Reuters (đăng lại trên The Standard Hồng Kông và Nation Thailand); FRED, chuỗi FORTREASPOS42609. Đỉnh 1.239,3 tỷ USD tháng 2/2026 và thứ hạng các chủ nợ lấy từ bản tin thứ cấp; mức giảm 10,9% là kết quả tính từ hai số trên. Reuters, bản tin về số liệu TIC tháng 7/2026, đăng lại trên The Standard (Hồng Kông) và Nation Thailand, tháng 9/2026 (chưa ghi lại đường dẫn); primerates (tổng hợp số TIC tháng 6/2026). Tháng 7/2026: Nhật Bản 1.104 tỷ USD (hạng nhất), Anh 998,3, Trung Quốc 618 (thấp nhất kể từ tháng 8/2008), Canada 426,3, Pháp 348,4; tổng các chủ nợ nước ngoài 9.248 tỷ USD. Tháng 6/2026: Nhật Bản 1.116,7, Anh 939,9, Trung Quốc 633,4, tổng 9.299,0. Đỉnh tháng 2/2026 là 1.239,3 tỷ USD chỉ có ở nguồn thứ cấp. Phép tính: (1.239,3 trừ 1.103,9) chia 1.239,3 bằng 10,9%. Bản số liệu của tháng 8/2026 công bố ngày 16/10/2026, chưa được đọc khi viết chương.
6. 25
   Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm: 4,47% ngày 1/7/2026 (MUFG Americas, nguồn thứ cấp) và 5,29% ngày 30/9/2026 (Bộ Tài chính Mỹ, qua FRED, chuỗi DGS10); giá Brent giao ngay 113,96 USD ngày 29/9/2026: đọc trên TradingView ngày 17/10/2026 (trang tổng hợp lại chuỗi của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, nên là nguồn thứ cấp). MUFG Americas, tháng 7/2026 (chưa ghi lại đường dẫn): 4,47% ngày 1/7/2026; FRED, chuỗi DGS10 (https://fred.stlouisfed.org/series/DGS10): 5,29% ngày 30/9/2026. Brent giao ngay 113,96 USD ngày 29/9/2026 (TradingView, chuỗi “Crude Oil Prices: Brent - Europe”, đọc ngày 17/10/2026, ảnh chụp: tradingview-brent-europe-17-10-2026.png; xem Chương 38). Hiệu số: 5,29 trừ 4,47 bằng 0,82 điểm phần trăm.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 2.

Câu hỏi 4. Mắt xích thứ ba: BoJ bán ETF có đủ lớn để làm đổi giá không?

1. 26
   RIETI, ông Okimoto, 6/3/2019 (chưa ghi lại đường dẫn); CEPR/VoxEU, “Bank of Japan’s exchange-traded fund purchases and implications for the future”, 13/6/2019 (https://cepr.org/voxeu/columns/bank-japans-exchange-traded-fund-purchases-and-implications-future): mức trần ban đầu 450 tỷ yên là trần số dư, không phải hạn mức mỗi năm; hạn mức mỗi năm 1 nghìn tỷ yên (4/2013), 3 nghìn tỷ yên (10/2014), 6 nghìn tỷ yên (7/2016); mức mua cao nhất 6,504 nghìn tỷ yên năm 2018. BoJ, thông cáo 19/3/2024 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/state_2024/k240319a.htm): nhất trí chấm dứt mua ETF và J-REIT. Ngày bắt đầu cụ thể trong tháng 12/2010 và số “9 đợt mua năm 2022” không tìm được nguồn nên chương không dùng.
2. 27
   Jiji, kết quả năm tài chính 2025 của BoJ, 27/5/2026 (lãi chưa thực hiện của ETF); CEP, 28/10/2025, và Bloomberg Línea, 22/9/2025 (tỷ trọng khoảng 7%), các nguồn thứ cấp. Giá trị thị trường 94,2 nghìn tỷ yên là kết quả tính: 37.121,5 cộng 57.065,7 tỷ yên. Jiji, 27/5/2026 (chưa ghi lại đường dẫn): lãi chưa thực hiện của ETF BoJ nắm là 57.065,7 tỷ yên tại 31/3/2026, so với 32.871,2 tỷ yên một năm trước. BoJ, Accounts of the Bank of Japan, 31/3/2026 (https://www.boj.or.jp/en/statistics/boj/other/acmai/release/2026/ac260331.htm): giá trị sổ sách ETF 37.121,5 tỷ yên. Phép tính: 37.121,5 cộng 57.065,7 bằng 94.187,2 tỷ yên. CEP (28/10/2025) và Bloomberg Línea (22/9/2025): tỷ trọng khoảng 7% vốn hóa của Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo. Các con số 110.000 tỷ yên, 48.500 tỷ yên và tỷ trọng trên 8% không tìm được nguồn nên không dùng.
3. 28
   BoJ, Statement on Monetary Policy, 19/9/2025 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/state_2025/k250919a.htm): nhất trí bán ETF khoảng 330 tỷ yên mỗi năm theo giá sổ sách (khoảng 620 tỷ yên theo giá thị trường cuối tháng 3/2025) và J-REIT khoảng 5 tỷ yên mỗi năm; tốc độ này bằng khoảng 0,05% giá trị giao dịch của thị trường Prime. Phép tính: 36.953,5 chia 330 bằng khoảng 112 năm (nhịp cũ, nay không còn dùng trong chương). Thông cáo mới của BoJ, Statement on Monetary Policy, 30/10/2026 (đọc 31/10/2026 từ bản PDF; chưa ghi lại đường dẫn): nhất trí nâng nhịp bán ETF lên khoảng 860 tỷ yên mỗi năm theo giá sổ sách, bằng khoảng 0,1% giá trị giao dịch của thị trường (tính từ giá trị giao dịch của thị trường Prime sàn Tokyo từ tháng 1 đến tháng 9/2026 và tỷ lệ giá thị trường trên giá sổ sách của số ETF BoJ đã bán cùng kỳ); quy ra giá thị trường là khoảng 2.460 tỷ yên; thực hiện từ tháng 1/2027; vẫn cho phép điều chỉnh tạm thời hoặc đình chỉ việc bán khi thị trường tài chính biến động; nhịp bán J-REIT giữ khoảng 5 tỷ yên mỗi năm. Phép tính: 36.953,5 chia 860 bằng khoảng 43 năm; 860 chia 330 bằng khoảng 2,6 lần.
4. 29
   BoJ, Accounts of the Bank of Japan, ngày 10/10/2026, công bố 14/10/2026 (https://www.boj.or.jp/en/statistics/boj/other/acmai/release/2026/ac261010.htm): giá trị sổ sách ETF 36.953,5 tỷ yên; các kỳ trước: 31/3/2026 là 37.121,5; 31/8 là 36.983,5; 10/9 là 36.973,03. Jiji và adnkronos, 3/2/2026: ngày 31/1/2026 là 37.180,8 tỷ yên, giảm 5,3 tỷ yên so với 20/1 (nên ngày 20/1 là 37.186,1). Phép tính: 37.186,1 trừ 36.953,5 bằng 232,6 tỷ yên trong 263 ngày, tương đương khoảng 323 tỷ yên mỗi năm.
5. 30
   Phép tính: 6,29 nghìn tỷ yên (người nước ngoài bán ròng cổ phiếu Nhật tháng 9/2026, Bộ Tài chính Nhật Bản) chia 2,46 nghìn tỷ yên (nhịp bán ETF mỗi năm từ tháng 1/2027 quy ra giá thị trường, BoJ 30/10/2026). Phép tính: 6,29 chia 2,46 bằng khoảng 2,6 lần. Nếu so với nhịp theo giá sổ sách (0,86 nghìn tỷ yên) thì khoảng 7,3 lần; chương dùng giá thị trường vì đó là số tiền thực tế thị trường phải hấp thụ. Với nhịp cũ (0,62 nghìn tỷ yên theo giá thị trường, BoJ 19/9/2025) là khoảng 10 lần, nay không còn dùng. Nguồn: Bộ Tài chính Nhật Bản (ghi chú 2) và BoJ 19/9/2025 và 30/10/2026 (ghi chú 28).
6. 31
   FRED, chuỗi NIKKEI225, các ngày 19/9/2025 và 15/10/2026; Jiji và adnkronos, 19/9/2025 (nguồn thứ cấp); Jiji, 15/10/2026 (nguyên nhân mức giảm, nguồn thứ cấp). Mức tăng 43,0% là kết quả tính từ hai mức đóng cửa. FRED, chuỗi NIKKEI225 (https://fred.stlouisfed.org/series/NIKKEI225): 64.425,95 điểm ngày 15/10/2026 (giảm 4,90% trong ngày); 9/10 là 69.030,92. Jiji và adnkronos, 19/9/2025: đóng cửa 45.045,81 điểm, giảm 0,56%, có lúc rơi hơn 800 điểm so với đỉnh trong phiên 45.852,75. Phép tính: 64.425,95 chia 45.045,81 trừ 1 bằng 43,0%. Nguyên nhân mức giảm ngày 15/10/2026 lấy từ Jiji (chưa ghi lại đường dẫn).
7. 32
   Harada và Okimoto, qua bài của ông Okimoto trên RIETI, 6/3/2019 (chưa ghi lại đường dẫn): giá cổ phiếu trong Nikkei 225 tăng khoảng 20% cho đến tháng 10/2017 nhờ các đợt mua ETF; hiệu ứng ban đầu 0,055% cho mỗi 10 tỷ yên, giảm xuống 0,020% từ tháng 9/2016. Chương không dùng hai tỷ lệ này để tính ngược tác động của việc bán, vì định nghĩa (theo ngày hay tích lũy) chưa kiểm được từ bản tóm tắt. Các nghiên cứu khác (Barbon và Gianinazzi; Charoenwong; Shirai) chỉ có tóm lược qua VoxEU (https://voxeu.org/article/effectiveness-bank-japan-s-large-scale-stock-buying-programme). Nghiên cứu về tác động của việc bán ETF: không tìm được.
8. 33
   HKMA, Insight, 18/9/2019 (https://www.hkma.gov.hk/eng/news-and-media/insight/2019/09/20190918) và 19/9/2002 (https://www.hkma.gov.hk/eng/news-and-media/insight/2002/09/20020919). Tháng 8/1998 mua 118 tỷ đô la Hồng Kông cổ phiếu (khoảng 18% tài sản Quỹ Hối đoái); từ tháng 11/1999 bán qua Quỹ Tracker; chương trình kết thúc 16/9/2002, giữ lại 51,3 tỷ đô la Hồng Kông làm khoản đầu tư dài hạn.
9. 34
   Bloomberg, 14/7/2025 (nguồn thứ cấp). Bloomberg, 14/7/2025 (chưa ghi lại đường dẫn): số cổ phiếu BoJ mua lại từ các ngân hàng về 0 ngày 10/7/2025.

Câu hỏi 5. Ba mắt xích cạnh nhau cho biết gì về luận điểm?

Mục này dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 14.

Câu hỏi 6. Việt Nam đứng ở đâu?

1. 35
   thitruongtaichinhtiente.vn, 13/10/2026 (chưa ghi lại đường dẫn): tỷ giá trung tâm 25.633 đồng một đô la; FRED, chuỗi DEXJPUS: 158,34 yên một đô la ngày 9/10/2026; VnEconomy, 3/8/2022 (chưa ghi lại đường dẫn): yên 180 đồng ngày 1/8/2022. Phép tính: 25.633 chia 158,34 bằng khoảng 161,9 đồng một yên (trộn ngày 13/10 và 9/10). Yên mất giá khoảng 10% so với đồng Việt Nam kể từ 1/8/2022.
2. 36
   Bộ Công Thương, “Thương mại Việt Nam – Nhật Bản lần đầu vượt mốc 50 tỷ USD”, 8/1/2026; VOV, 4/8/2026; Cục Thống kê (NSO), 12/10/2026; VnEconomy, 14/7/2026 (kiều hối từ Nhật). Bộ Công Thương, 8/1/2026, dẫn số liệu Hải quan (https://moit.gov.vn/tin-tuc/thuong-mai-viet-nam-nhat-ban-lan-dau-vuot-moc-50-ty-usd.html): năm 2025 kim ngạch hai chiều 51,43 tỷ USD, xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật 26,77 tỷ USD, nhập khẩu 24,68 tỷ USD, thặng dư 2,09 tỷ USD. VOV, 4/8/2026 (https://english.vov.vn/en/economy/vietnams-exports-to-japan-on-track-to-top-us30-billion-in-2026-post1320997.vov): sáu tháng đầu 2026 xuất khẩu sang Nhật 14,78 tỷ USD (tăng 15,36%, số sơ bộ); dệt may giảm 6,3%, giày dép giảm khoảng 6%, máy móc tăng 17,8%. Cục Thống kê, 12/10/2026 (https://www.nso.gov.vn/?p=62684): thặng dư với Nhật chín tháng 2026 là 2,65 tỷ USD. VnEconomy, 14/7/2026 (chưa ghi lại đường dẫn): kiều hối từ Nhật về Việt Nam trong năm tài chính kết thúc 3/2026 là 288,7 tỷ yên (khoảng 1,78 tỷ USD). Xuất khẩu chín tháng sang Nhật: không tìm được nguồn.
3. 37
   VnEconomy, 3/8/2022 và 4/8/2022 (chưa ghi lại đường dẫn); thitruongtaichinhtiente, 4/8/2022. Dư nợ yên cuối 2021 khoảng 346.000 tỷ đồng, bằng 10,5% nợ công; ngày 1/8/2022 yên ở 180 đồng, giảm 13% từ đầu năm, làm giảm nợ khoảng 45.000 tỷ đồng theo Bộ Tài chính. Phép tính: 10% của 346.000 tỷ đồng bằng 34.600 tỷ đồng. Tỷ trọng nợ yên hiện nay không tìm được nguồn.
4. 38
   JICA, thông cáo báo chí 31/3/2026 (https://www.jica.go.jp/english/information/press/2025/20260331_11.html): khoản vay 50 tỷ yên ký tại Hà Nội ngày 30/3/2026, lãi suất 1,5% một năm, thời hạn trả nợ 15 năm, ân hạn 5 năm; thông cáo không cho biết 15 năm đã gồm ân hạn hay chưa.