Tập 2·Phần IV. Công nghệ và an ninh hóa định giá lại tài sản

Chương 40

Công nghệ thông tin đã định giá lại tài chính ra sao: bảy câu hỏi về chi phí thông tin, mô hình, tốc độ và người giữ phần giá trị, từ điện báo đến điện thoại thông minh

75 ghi chú nguồn, xếp theo từng mục của chương. Số liệu tính đến 29/10/2026. Mỗi ghi chú có tên bài, đường dẫn đầy đủ, ngày đã đọc và điều cần lưu ý khi đọc.

• Đoạn mở đầu
• Câu hỏi 1
• Câu hỏi 2
• Câu hỏi 3
• Câu hỏi 4
• Câu hỏi 5
• Câu hỏi 6
• Câu hỏi 7

Đoạn mở đầu

1. 1
   BEA, qua cơ sở dữ liệu FRED của Cục Dự trữ Liên bang St. Louis, chuỗi VAPGDPFI “Value Added by Financial and Insurance Industries as a Percentage of GDP” (https://fred.stlouisfed.org/series/VAPGDPFI), cập nhật ngày 30/9/2026, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: quý II/2025 8,6; quý III/2025 8,8; quý IV/2025 8,9; quý I/2026 8,9; quý II/2026 9,0 (phần trăm GDP, chưa điều chỉnh mùa vụ). Tính ở chương này: 9,0 trừ 8,6 là 0,4 điểm phần trăm. Phép đo này khác phép đo thu nhập ngành của Philippon (ghi chú 7) và phép đo dịch vụ tài chính của Greenwood và Scharfstein (ghi chú 11). Bài gốc 34c viết 8,1% (quý IV/2025) và 8,0% (quý I/2026); đó là số trước đợt hiệu chỉnh hằng năm của BEA, chương không dùng.Cũng dùng ở: Câu hỏi 1
2. 2
   StartupTalky (https://startuptalky.com/india-upi-transactions-september-2026/), bản tin ngày 2/10/2026 dẫn số liệu của NPCI về UPI (Unified Payments Interface, giao diện thanh toán thống nhất) tháng 9/2026, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: 24,07 tỷ giao dịch, giá trị 29,37 nghìn tỷ rupee (tức 29,37 lakh crore), 802 triệu giao dịch mỗi ngày; so với cùng kỳ năm trước tăng 23% số giao dịch (19,63 tỷ) và 18% giá trị (24,90 nghìn tỷ rupee). Tính ở chương này: 24,07 tỷ chia 30 ngày là 802 triệu; 29,37 nghìn tỷ rupee chia 24,07 tỷ giao dịch là khoảng 1.220 rupee; 24,07 chia 19,63 trừ 1 là 22,6%, làm tròn thành 23%. Cùng trang ghi tháng 8/2026 là 24,51 tỷ giao dịch và 29,82 nghìn tỷ rupee, nên tháng 9 giảm 1,8% về số giao dịch và 1,5% về giá trị so với tháng 8 (24,07 chia 24,51 trừ 1 là âm 1,8%; 29,37 chia 29,82 trừ 1 là âm 1,5%). Nguồn thứ cấp (bản tin đăng lại số của NPCI); chương chưa đọc được trang thống kê gốc của NPCI và chưa có số tháng 10/2026.Cũng dùng ở: Câu hỏi 6
3. 3
   Ba bản tin về phí chiết khấu thương nhân (merchant discount rate, MDR) của UPI, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động. (1) Khaleej Times, 16/9/2026, dẫn hãng tin ANI (https://www.khaleejtimes.com/world/asia/india-charge-some-merchants-up-to-rs300-upi-transactions-over-rs2000): từ 15/10/2026, phí 0,40% với thanh toán cho người bán trên 2.000 rupee, trần 300 rupee mỗi giao dịch (ở giao dịch trên 75.000 rupee); phí cố định 5 rupee cho đường sắt, viễn thông, bảo hiểm và xăng dầu; chuyển tiền giữa cá nhân và thanh toán đến 2.000 rupee (trên 95% giao dịch cho người bán) vẫn miễn phí. (2) Khaleej Times, 13/10/2026 (https://www.khaleejtimes.com/world/asia/india-defers-upi-charges-on-some-merchant-transactions-to-after-diwali): Ủy ban Chỉ đạo UPI và Dịch vụ hoãn phí chiết khấu ở một số giao dịch cá nhân–người bán; NPCI nói phí sẽ áp dụng “ngay sau lễ Diwali”, ngày cụ thể sẽ thông báo riêng. (3) The Week, 13/10/2026 (https://www.theweek.in/news/biz-tech/2026/10/13/npci-defers-upi-mdr-until-after-diwali.html): NPCI công bố hoãn ngay trong ngày thứ Ba 13/10/2026 “vì mùa lễ hội”; phí vốn dự kiến từ 15/10; chưa nêu ngày mới, chưa làm rõ nhóm người bán thuộc diện, miễn trừ và quy tắc vận hành. Một bản tin trước đó (Shopappy, 25/9/2026, sửa 5/10/2026) nói phí bắt đầu 15/10/2026 và một quan chức loại trừ việc hoãn; hai bản tin ngày 13/10/2026 là bản mới hơn nên chương theo hai bản này. Nguồn thứ cấp; chương chưa đọc thông cáo gốc của NPCI và chưa kiểm tra xem đã có ngày áp dụng mới hay chưa.Cũng dùng ở: Câu hỏi 6
4. 4
   Robinhood Markets, Inc., “Robinhood Reports Third Quarter 2026 Results”, 27/10/2026, tệp 8-K phụ lục 99.1 gửi SEC (https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0001783879/000178387926000164/q32026robinhoodexhibit991.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động; bản sửa 8-K/A cùng ngày (https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0001783879/000178387926000170/q32026robinhoodamendedex991.htm) cho cùng hai số: “Funded Customers increased by 1.9 million, or 7%, year-over-year to 28.7 million” (khách hàng có nạp tiền: người có ít nhất một tài khoản và trong 45 ngày qua có số dư lớn hơn không hoặc đã giao dịch) và tài sản trên nền tảng tăng 19% so với cùng kỳ lên 396 tỷ USD. Chương không đọc được con số quý trước từ thông cáo này. Số 28,6 triệu khách và 384 tỷ USD cuối tháng 8/2026 (thông cáo 10/9/2026) đã được thay bằng số quý III.Cũng dùng ở: Câu hỏi 6
5. 5
   PaymentExpert (https://paymentexpert.com/2026/08/11/pix-cross-border-expansion-us-tariffs/), bản tin ngày 11/8/2026 về Pix và cuộc điều tra theo Điều 301 của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đối với Brazil, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Pix xử lý gần 80 tỷ giao dịch năm 2025 (tăng 25,7%), trên 35 nghìn tỷ real; USTR mở điều tra ngày 15/7/2025, một trong các nhóm vấn đề là dịch vụ thanh toán điện tử; kết luận ngày 1/6/2026 coi hành vi của Brazil về dịch vụ thanh toán điện tử là không hợp lý và là gánh nặng với thương mại Mỹ; thuế 25% có hiệu lực ngày 22/7/2026 với phần lớn hàng nhập khẩu từ Brazil. Nguồn không nêu biện pháp nào nêu riêng Pix; Mỹ phản đối vai trò kép của ngân hàng trung ương vừa vận hành vừa quản lý hệ thống. Nguồn thứ cấp; chương chưa đọc được thông báo gốc của USTR và trang thống kê của Ngân hàng Trung ương Brazil.Cũng dùng ở: Câu hỏi 6
6. 6
   Chỉ số Nasdaq Composite: mức đóng cửa kỷ lục 27.599,79 điểm ngày 6/10/2026 (La Nación, bản tin ngày 6/10/2026; xem Nguồn tra cứu Chương 41, ghi chú 7; chương chưa đọc các phiên 12–21/10 nên không loại trừ một mức cao hơn; bản trước dùng mức 27.477,31 điểm ngày 5/10/2026 của ts2.tech, https://ts2.tech/?p=21268593, nay không còn dùng) và mức đóng cửa 25.955,34 điểm ngày 23/10/2026 (AP, đăng lại ở La Nación; đường dẫn của bản La Nación chưa ghi lại), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động. Tính ở chương này: 25.955,34 chia 27.599,79 trừ 1 là âm 6,0%; 25.955,34 chia 5.048,62 (đóng cửa 10/3/2000, ghi chú 47) là 5,14. Nguồn thứ cấp (bản tin thị trường); chương chưa đọc được số liệu gốc của Nasdaq.

Câu hỏi 1. Công nghệ thông tin có làm tài chính rẻ đi không, và ngành tài chính nặng bao nhiêu?

1. 7
   Thomas Philippon, “Has the U.S. Finance Industry Become Less Efficient? On the Theory and Measurement of Financial Intermediation”, NBER Working Paper 18077, 5/2012 (https://www.nber.org/papers/18077), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: thu nhập của ngành tài chính so với GDP khoảng 2% (1870), 6% (1930), dưới 4% (1950), 5% (1980), trên 8% (2010) (trang 2, Hình 1); chi phí khoảng 2% tài sản được trung gian; sau hiệu chỉnh chất lượng người vay 1,76% (khoảng 1,46–2,18%) (mục 4.3, trang 27); trang 4 viết rằng tiến bộ công nghệ thông tin không làm giảm chi phí trung gian trung bình “hoặc ít nhất là chưa” (“or at least not yet”; chương dịch lại, chưa đối chiếu với bản đăng tạp chí). Bản làm việc, chưa phải bản đăng tạp chí.
2. 8
   Thomas Philippon, “Has the US Finance Industry Become Less Efficient? On the Theory and Measurement of Financial Intermediation”, bài đăng American Economic Review 105(4), 4/2015, trang 1408–1438, bản tóm tắt nêu chi phí “1,5–2% tài sản được trung gian mỗi năm” (“1.5-2 percent of intermediated assets”); và bản trình bày “Finance, Productivity, and Distribution” (Brookings, 10/2016; https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2018/01/philippon-october-2016.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chi phí đơn vị “quanh 2 phần trăm trong 130 năm qua”, tức hai xu mỗi năm để tạo ra và duy trì một đô la. Chương dùng cách nói “1,5–2%” theo bản tóm tắt tạp chí và “khoảng 130 năm” theo bản trình bày.
3. 9
   Thomas Philippon, “On Fintech and Financial Inclusion”, NBER Working Paper 26330, 9/2019 (https://www.nber.org/papers/w26330) và BIS Working Paper 841, 12/2/2020 (https://www.bis.org/publ/work841.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: bản NBER viết chi phí trung gian tài chính đã giảm “trong những năm gần đây” nhờ tiến bộ công nghệ và cạnh tranh; bản BIS nêu chi phí đơn vị đã giảm từ sau khủng hoảng tài chính; cả hai trang tóm tắt đều không nêu độ lớn. Bài gốc 34c ghi cả hai là “giảm kể từ khủng hoảng”; chỉ bản BIS dùng cách nói đó.
4. 10
   Gunji, Ono, Shizume, Uchida và Yasuda, RIETI Discussion Paper 23-E-076, 10/2023 (https://www.rieti.go.jp/jp/publications/dp/23e076.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chi phí đơn vị trung gian tài chính của Nhật 2,2% (1954) xuống 0,5% (2020) theo phép đo đã hiệu chỉnh (đo thô: 2,1% xuống 0,3%), mục 3.3 trang 18; ở Mỹ, Đức và Anh chi phí đơn vị “tương đối ổn định theo thời gian” (tóm tắt); mục 3.5 trang 21: chi phí “ổn định sau khủng hoảng (Philippon 2019)”. Tính ở chương này: 0,5 chia 2,2 trừ 1 là âm 77%.
5. 11
   Robin Greenwood và David Scharfstein, “The Growth of Finance”, Journal of Economic Perspectives 27(2), 2013, trang 3–28 (https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/jep.27.2.3), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: dịch vụ tài chính từ 4,9% GDP (1980) lên 7,9% (2007). Bản PDF không mở được nên chương chỉ dùng hai số này; các số khác của bài gốc 34c (2,8% năm 1950, 8,3% năm 2006) không kiểm được và bị bỏ. Số đổi theo phiên bản số liệu của BEA.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 1.

Câu hỏi 2. Điện báo và cáp đã đổi giá và chi phí thông tin ra sao, và ai giữ phần giá trị?

1. 12
   Barry Eichengreen và Michael Bordo, “Crises Now and Then: What Lessons from the Last Era of Financial Globalization?”, NBER Working Paper 8716, 1/2002 (https://www.nber.org/papers/w8716), chú thích 6 trang 3, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: thời gian hỏi và đáp giữa hai thị trường “có lúc dài đến ba tuần”, rút xuống một ngày khi cáp chạy được, và dưới một phút năm 1914, dẫn công trình của Garbade và Silber (1978). Nguồn thứ cấp của công trình gốc; chương chưa đọc bài Garbade và Silber.
2. 13
   Central Intelligence Agency, Studies in Intelligence, 1992, “America’s First Encrypted Cable” (https://www.cia.gov/resources/csi/static/Americas-First-Encrypted-Cable.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: cước London–New York “100 USD hoặc 20 bảng cho điện tối đa 20 chữ”, điện mã hóa tính gấp đôi, trả bằng vàng; bức điện mã hóa đầu tiên của Mỹ gửi ngày 23/11/1866 giá 19.540,50 USD; tổng các điện gửi trong tháng 11/1866 là 24.996,12 USD; công ty kiện đòi 32.240,75 USD vàng, Tòa Khiếu nại xử công ty thắng, được trả tháng 8/1871. Tính ở chương này: 19.540,50 chia 24.996,12 là 78,2%. Cụm “oppressive and extortionate” (áp bức và vòi vĩnh) là lời của chính bài báo, không phải lời Bộ trưởng Seward như bài gốc 34c viết (lời Seward ghi trong bài là chính phủ “không đủ giàu để dùng điện báo”).
3. 14
   atlantic-cable.com, trang Cable Services (https://atlantic-cable.com/CableCos/Services/index.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: 1866 tối thiểu 20 bảng cho 20 chữ, mỗi chữ thêm 1 bảng; 1884 một shilling tám pence mỗi chữ (sau khi Commercial Cable vào còn một shilling, có lúc sáu pence trong cuộc chiến giá); 1923 chín pence do vô tuyến cạnh tranh. Tính ở chương này (giá danh nghĩa, chưa điều chỉnh lạm phát; một bảng bằng 240 pence): 20 pence chia 240 là 8,3%; 9 chia 240 là 3,75%, tức giảm khoảng 96%. Số “3 shilling (1874)” của bài gốc 34c không tìm thấy nên bị bỏ.
4. 15
   Claudia Steinwender, “Real Effects of Information Frictions: When the States and the Kingdom Became United”, American Economic Review 108(3), 3/2018, trang 657–696 (https://dspace.mit.edu/handle/1721.1/121088), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chênh lệch giá bông xuyên Đại Tây Dương và độ biến động của nó giảm sau điện báo; xuất khẩu tăng và biến động hơn; hiệu quả thu được bằng 8% giá trị xuất khẩu. Số pence (2,56 xuống 1,65 mỗi pound) đọc qua nguồn thứ cấp, ghi chú 16.
5. 16
   Federal Reserve Bank of Richmond, Econ Focus, quý II/2018, bài tóm tắt công trình của Steinwender, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động (bài gốc: https://www.richmondfed.org/publications/research/econ_focus/2018/q2/economic_history; chương đọc qua bản đăng lại ở https://conversableeconomist.com/2018/10/02/when-information-flows-became-fast-the-trans-atlantic-telegraph/): chênh lệch giá bông New York–Liverpool từ 2,56 xuống 1,65 pence mỗi pound; xuất khẩu bông trung bình mỗi ngày tăng 37%, phương sai tăng 114%; hiệu quả tương đương cắt 20% chi phí lưu kho hoặc bỏ một mức thuế 7% theo trị giá. Tính ở chương này: 1,65 chia 2,56 trừ 1 là âm 35,5%. Nguồn thứ cấp; bài gốc 34c ghi “6–7%”, nguồn ghi 7%.
6. 17
   Mette Ejrnæs và Karl Gunnar Persson, “The Gains from Improved Market Efficiency: Trade Before and After the Transatlantic Telegraph”, Đại học Copenhagen, Discussion Paper 06-19, 26/10/2006 (https://www.economics.ku.dk/research/publications/wp/2006/0619.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: thời gian để cú sốc giá giảm một nửa là 4,2 tuần (1857–1862) và 1,7 tuần (1883–1889) (Bảng 1); độ lệch giá trung bình theo logarit 0,076 và 0,036 (Bảng 2); bước chuyển lớn “không đến ngay sau khi có điện báo mà vào giữa thập niên 1870, khi tin điện báo được báo chí đăng hằng ngày”. Tính ở chương này: 1,7 chia 4,2 trừ 1 là âm 59,5%. Bản thảo; bản đăng là European Review of Economic History 14(3), 2010, trang 361–381, chương chưa đọc.
7. 18
   Tòa án Tối cao Mỹ, Board of Trade of the City of Chicago v. Christie Grain & Stock Co., 198 U.S. 236, xử ngày 8/5/1905, ý kiến của thẩm phán Holmes (https://supreme.justia.com/cases/federal/us/198/236/), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: báo giá do sở thu thập được bảo vệ, “giống một bí mật kinh doanh”, kể cả khi chia sẻ trong quan hệ bảo mật; hợp đồng giới hạn việc phân phối giá không phải hạn chế thương mại trái luật.

Câu hỏi 3. Máy tính và mô hình đã biến rủi ro thành phép tính ra sao, và vỡ ở những chỗ nào?

1. 19
   Wyatt Wells, “Certificates and Computers: The Remaking of Wall Street, 1967 to 1971”, Business History Review 74(2), 2000, trang 193–235 (https://gwern.net/doc/economics/automation/2000-wells.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: khối lượng Sở giao dịch New York 5 triệu cổ phiếu mỗi ngày (1965) lên 12 triệu (1968) (trang 193); giao dịch chưa giao được đạt đỉnh 4,12 tỷ USD tháng 12/1968 (trang 203); từ tháng 6/1968 các thị trường cổ phiếu đóng cửa mỗi thứ Tư (trang 207–208); “hơn 100 hãng thành viên của Sở giao dịch New York, một phần sáu tổng số, biến mất” do sáp nhập hoặc thanh lý (trang 232). Tính ở chương này: 12 chia 5 là 2,4. Bài gốc 34c ghi 129 hãng và 4,13 tỷ USD (số của biên niên NYSE, không đọc được); chương dùng số của Wells. Một nguồn khác (BIS Quarterly Review 12/2007) nêu “khoảng 160 thành viên thất bại” theo cách đếm khác, chương không dùng.
2. 20
   Securities Investor Protection Corporation (SIPC), trang lịch sử (https://www.sipc.org/about-sipc/history) và báo cáo thường niên 1974, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: SIPC lập theo luật ngày 30/12/1970; mức bảo vệ 50.000 USD mỗi khách hàng, trong đó yêu cầu về tiền mặt tối đa 20.000 USD. Chương chưa kiểm được người ký luật nên không nêu.
3. 21
   Fischer Black và Myron Scholes, “The Pricing of Options and Corporate Liabilities”, Journal of Political Economy 81(3), 1973, trang 637–654 (bản ghi tại econpapers.repec.org; bản sao PDF: https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall09/cos323/papers/black_scholes73.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động bản ghi thư mục. Chương chỉ dùng thông tin thư mục (tên bài, tạp chí, tập, số, năm) và không nêu tháng; bài gốc 34c nêu tháng 5–6/1973 không kiểm được.
4. 22
   Cboe Holdings, báo cáo thường niên 2012 (https://cdn.cboe.com/resources/annual_reports/annualreport2012.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngày 26/4/1973, 911 hợp đồng của 16 cổ phiếu được giao dịch ở ngày khai trương; khối lượng quyền chọn các sàn của Cboe Holdings năm 2012 là 1.134.314.262 hợp đồng. Tính ở chương này: làm tròn thành khoảng 1,13 tỷ hợp đồng. Số năm 2012 là tổng các sàn của Cboe Holdings.
5. 23
   Presidential Task Force on Market Mechanisms (Báo cáo Brady), 1/1988 (https://www.sechistorical.org/collection/papers/1980/1988_0101_BradyReport.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Dow giảm 508 điểm, tức 22,6%, ngày 19/10/1987; ước tính 60–90 tỷ USD cổ phiếu nằm dưới chiến lược bảo hiểm danh mục; mô hình đòi bán ít nhất 12 tỷ USD (20% của 60 tỷ), thực bán “chưa đến 4 tỷ USD” tính đến đầu phiên thứ Hai; hợp đồng tương lai bán bởi các nhà bảo hiểm danh mục tương đương cổ phiếu 530 triệu USD (thứ Tư), 965 triệu USD (thứ Năm) và 2,1 tỷ USD (thứ Sáu); khuyến nghị cơ chế ngắt giao dịch và một cơ quan điều phối. Tính ở chương này: 530 triệu cộng 965 triệu cộng 2.100 triệu là 3.595 triệu, khoảng 3,6 tỷ USD.
6. 24
   Federal Reserve History, “Stock Market Crash of 1987” (https://www.federalreservehistory.org/essays/stock-market-crash-of-1987), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Dow giảm 508 điểm (22,6%) ngày 19/10/1987; cơ chế ngắt giao dịch hiện nay ở các mức giảm 7%, 13% và 20% của chỉ số S&P 500; bảo hiểm danh mục dùng hợp đồng tương lai và quyền chọn.
7. 25
   MSCI/RiskMetrics Group, “Return to RiskMetrics: The Evolution of a Standard” (https://www.msci.com/research-and-insights/paper/return-to-riskmetrics-the-evolution-of-a-standard), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: J.P. Morgan công bố phương pháp RiskMetrics tháng 10/1994, kèm dữ liệu miễn phí cho khoảng 20 thị trường. Chương không dùng tham số của mô hình (độ tin cậy, kỳ hạn, hệ số).
8. 26
   Basel Committee on Banking Supervision, “Amendment to the Capital Accord to incorporate market risks”, 1/1996 (https://www.bis.org/publ/bcbs24.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngân hàng được chọn phương pháp chuẩn hoặc mô hình nội bộ để tính vốn cho rủi ro thị trường; hiệu lực chậm nhất cuối 1997. Chương dẫn ngày văn bản là 4/1/1996 theo trang của BIS.
9. 27
   U.S. General Accounting Office, Long-Term Capital Management: Regulators Need to Focus Greater Attention on Systemic Risk, GAO/GGD-00-3, 10/1999 (https://www.gao.gov/assets/ggd-00-3.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: quỹ mất gần 90% vốn từ tháng 1 đến tháng 9/1998 (trang 1); đòn bẩy bảng cân đối 28 trên 1 (Bảng 1, trang 7); giá trị danh nghĩa các hợp đồng phái sinh 1,4 nghìn tỷ USD ngày 31/8/1998; ngày 23/9/1998 14 tổ chức đồng ý tái cấp vốn, góp khoảng 3,6 tỷ USD ngày 28/9, bằng 90% giá trị tài sản ròng của quỹ (chú thích 7, trang 5); Cục Dự trữ Liên bang “tạo điều kiện” cho việc tái cấp vốn của khu vực tư; kết luận cơ quan quản lý không nhận ra mức yếu kém trong quản trị rủi ro của các công ty cho đến khi quỹ suýt sụp.
10. 28
    President’s Working Group on Financial Markets, “Hedge Funds, Leverage, and the Lessons of Long-Term Capital Management”, 4/1999 (https://www.cftc.gov/tm/tmhedgefundreport.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: LTCM có trên 125 tỷ USD tài sản ngày 31/8/1998, đòn bẩy bảng cân đối trên 25 trên 1, vốn 4,8 tỷ USD cuối 1997 (giảm 36% đến cuối tháng 8/1998). Hai nguồn (GAO 28 lần; Nhóm Công tác trên 25 lần) khác nhau về đòn bẩy, nên chương ghi “từ trên 25 đến 28 lần tùy nguồn”.
11. 29
    Benjamin Keys, Tanmoy Mukherjee, Amit Seru và Vikrant Vig, “Did Securitization Lead to Lax Screening? Evidence from Subprime Loans”, Quarterly Journal of Economics 125(1), 2010, trang 307–362 (https://ideas.repec.org/a/oup/qjecon/v125y2010i1p307-362..html), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: khoản vay dễ chứng khoán hóa hơn vỡ nợ nhiều hơn khoảng 10–25%.
12. 30
    Viral Acharya, Philipp Schnabl và Gustavo Suarez, “Securitization without risk transfer”, Journal of Financial Economics 107(3), 2013, trang 515–536 (https://econpapers.repec.org/RePEc:eee:jfinec:v:107:y:2013:i:3:p:515-536; bản làm việc: https://www.nber.org/papers/w15730), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: ngân hàng lập “ống dẫn” để chứng khoán hóa tài sản trị giá 1,3 nghìn tỷ USD; các ống dẫn chuyển rất ít rủi ro khi bị rút tiền, và tổn thất vẫn ở lại với ngân hàng.
13. 31
    Elena Loutskina và Philip Strahan, “Securitization and the Declining Impact of Bank Finance on Loan Supply: Evidence from Mortgage Originations”, Journal of Finance 64(2), 2009, trang 861–889 (https://ideas.repec.org/a/bla/jfinan/v64y2009i2p861-889.html), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: thị trường thứ cấp sâu hơn làm giảm tác động của điều kiện tài chính của người cho vay lên cung tín dụng.
14. 32
    Federal Register, “Credit Risk Retention”, 79 FR 77602, 24/12/2014 (https://www.federalregister.gov/documents/2014/12/24/2014-29256/credit-risk-retention), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: bên phát hành (bên bảo trợ) giữ ít nhất 5% rủi ro tín dụng; áp dụng từ 24/12/2015 với chứng khoán thế chấp nhà ở và từ 24/12/2016 với các loại tài sản khác; khoản vay thế chấp đủ chuẩn (QM) được miễn. Ngày 24/12/2014 là ngày công bố, không phải ngày ban hành như bài gốc 34c viết.
15. 33
    U.S. Senate Permanent Subcommittee on Investigations, “JPMorgan Chase Whale Trades: A Case History of Derivatives Risks and Abuses”, 15/3/2013 (tệp “REPORT - JPMorgan Chase Whale Trades (3-15-13).pdf” trên hsgac.senate.gov) và hồ sơ phiên điều trần ngày 15/3/2013 (https://www.govinfo.gov/app/details/CHRG-113shrg85162), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: tổng lỗ “ít nhất 6,2 tỷ USD” (trang 5); mô hình VaR mới của Văn phòng Đầu tư Chính cắt khoảng một nửa mức rủi ro công bố (trang 9 và 14); mô hình “được triển khai sai, đòi hỏi nhập dữ liệu thủ công dễ lỗi” (trang 9); tài liệu nội bộ (Exhibit 44, trang 772): việc tính VaR hiện làm bằng bảng tính theo quy trình thủ công, “nên dễ lỗi và khó mở rộng”. Chương không dùng các số 132 triệu và 66 triệu USD của bài gốc 34c.
16. 34
    Thomas Herndon, Michael Ash và Robert Pollin, “Does High Public Debt Consistently Stifle Economic Growth? A Critique of Reinhart and Rogoff”, PERI Working Paper 322, 4/2013 (https://peri.umass.edu/publication/does-high-public-debt-consistently-stifle-economic-growth-a-critique-of-reinhart-and-rogoff/), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: tăng trưởng GDP thực bình quân của các nước có nợ công trên 90% GDP là 2,2%, không phải âm 0,1% như nghiên cứu gốc; lỗi bảng tính loại Úc, Áo, Bỉ, Canada và Đan Mạch khỏi phép trung bình. Các chi tiết khác của bài gốc 34c (dòng 30–44 và 30–49, chênh 0,3 điểm, bản đăng Cambridge Journal of Economics 2014) không kiểm được nên bị bỏ.

Câu hỏi 4. Sàn điện tử đã hạ chi phí giao dịch bao nhiêu, và chỗ gãy mới nằm ở đâu?

1. 35
   SEC Historical Society, tài liệu về quy tắc 19b-3 (tệp msr02c, https://www.sechistorical.org/museum/galleries/msr/msr02c_commission_congress.php), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: quy tắc 19b-3 chấm dứt hoa hồng cố định do các sở quy định từ ngày 1/5/1975; hoa hồng cố định cho các lệnh lớn đã bị bỏ từ 1971–1972. Chương không dùng câu “gần 200 năm” của bài gốc 34c vì không kiểm được.
2. 36
   Goldman Sachs, mục lịch sử “1986: Big Bang” (https://www.goldmansachs.com/our-firm/history/moments/1986-big-bang), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngày 27/10/1986 London bỏ hoa hồng cố định, cho phép một hãng vừa môi giới vừa tự doanh (dual capacity), chuyển giao dịch từ sàn sang màn hình và mở thị trường cho công ty nước ngoài. Nguồn của một công ty trong ngành; chương dùng cho mốc ngày và nội dung cải cách.
3. 37
   CME Group, lịch sử nền tảng giao dịch điện tử Globex, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động bản tin đăng ở Mondo Visione (đường dẫn của đúng bản tin đã đọc chưa ghi lại; bản tin cùng chủ đề tìm lại ngày 29/10/2026 là https://mondovisione.com/media-and-resources/news/cme-celebrates-10th-anniversary-of-globexsup-sup-electronic-trading-on-heels-of-): Globex chạy tháng 6/1992; nguồn của sàn ghi cả ngày 25/6/1992 (sáu giờ chiều giờ Chicago) và ngày 26/6/1992 là ngày giao dịch, nên chương chỉ ghi “tháng 6/1992”.
4. 38
   Charles Jones, “A Century of Stock Market Liquidity and Trading Costs”, bản dự thảo cho hội thảo NBER, 2001 (https://users.nber.org/~confer/2001/si2001/jones.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chênh lệch giá mua–bán của các cổ phiếu trong chỉ số Dow khoảng 0,60% quanh năm 1910 và mức tương tự trong thập niên 1950 và 1980, 0,175% năm 1998; hoa hồng cổ phiếu niêm yết ở Sở giao dịch New York theo phần trăm giá trị giao dịch: 0,27% (1925), 0,88% (1964–1965), 0,90% (1974), khoảng 0,12% (1997, nhà đầu tư tổ chức); tổng chi phí một chiều ít nhất 1,00% trong 1953–1975 và dưới 0,50% từ 1991; chi phí giao dịch theo năm 1,34% (1900–1910) và trung bình 0,21% từ khoảng 1934. Tính ở chương này: 0,175 chia 0,60 trừ 1 là âm 70,8%; 0,12 chia 0,90 trừ 1 là âm 86,7%. Bản dự thảo chưa đăng; hoa hồng 1997 và 1974 không cùng nhóm khách hàng; số dừng ở cuối thập niên 1990.
5. 39
   Lightwave (lightwaveonline.com), bản tin ngày 22/6/2010 về tuyến cáp quang của Spread Networks (https://lightwaveonline.com/content/lw/en/articles/2010/06/spread-networks-to-debut-low-latency-new-york-to-chicago-dark-fiber-route-96882884.html), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: tuyến dài 825 dặm nối Chicago và New Jersey, độ trễ khoảng 13,33 mili giây; bản tin không nói một chiều hay khứ hồi. Nguồn thứ cấp (báo ngành); chương bỏ số “3 mili giây trên 100 dặm” và số chi phí 300 triệu USD của bài gốc 34c vì không kiểm được.
6. 40
   Matteo Aquilina, Eric Budish và Peter O’Neill, “Quantifying the High-Frequency Trading ‘Arms Race’”, FCA Occasional Paper 50, 1/2020 (https://www.fca.org.uk/publication/occasional-papers/occasional-paper-50.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: “thuế chênh lệch độ trễ” 0,42 điểm cơ bản của tổng khối lượng giao dịch (0,53 điểm cơ bản theo cách tính khác), khoảng 60 triệu bảng mỗi năm ở Anh; loại bỏ cuộc đua tốc độ giảm chi phí thanh khoản của nhà đầu tư 17%; FCA ước tính cả thế giới khoảng 5 tỷ USD mỗi năm. Số cho thị trường Anh; ước tính thế giới là ngoại suy của FCA.
7. 41
   Eric Budish, Peter Cramton và John Shim, “The High-Frequency Trading Arms Race: Frequent Batch Auctions as a Market Design Response”, Quarterly Journal of Economics 130(4), 2015, được trích trong FCA Occasional Paper 50 (xem ghi chú 40), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: cơ hội chênh lệch giá giữa hợp đồng E-Mini S&P 500 và quỹ SPY đáng khoảng 75 triệu USD mỗi năm theo trích dẫn của FCA. Nguồn thứ cấp; chương chưa mở được bài gốc.
8. 42
   SEC và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC), “Findings Regarding the Market Events of May 6, 2010”, 30/9/2010 (https://www.sec.gov/news/studies/2010/marketevents-report.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: lúc 14 giờ 32 một quỹ tương hỗ bắt đầu chương trình bán tự động 75.000 hợp đồng E-Mini, trị giá khoảng 4,1 tỷ USD, nhắm chiếm 9% khối lượng của phút trước “không xét giá hay thời gian” (trang 2); độ sâu bên mua của E-Mini rút xuống khoảng 58 triệu USD, dưới 1% mức buổi sáng (trang 4); các thị trường rộng giảm 9–10% trong ngày rồi đóng cửa thấp hơn khoảng 3%. Chương không có nguồn đã kiểm cho biện pháp cụ thể sau đó.
9. 43
   SEC, “In the Matter of Knight Capital Americas LLC”, Exchange Act Release No. 70694, 16/10/2013 (https://www.sec.gov/litigation/admin/2013/34-70694.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngày 1/8/2012, trong 45 phút hệ thống thực hiện hơn 4 triệu lệnh ở 154 cổ phiếu, khoảng 397 triệu cổ phiếu, lỗ hơn 460 triệu USD; mã mới không được chép lên một trong tám máy chủ nên mã cũ “Power Peg” còn chạy; phạt dân sự 12 triệu USD vì vi phạm quy tắc 15c3-5, thông qua tháng 11/2010. Tính ở chương này: 460 chia 45 là hơn 10 triệu USD mỗi phút.
10. 44
    SEC, thông cáo về việc thông qua chu kỳ tất toán T+1 ngày 15/2/2023, hiệu lực bắt buộc 28/5/2024 (https://sec.gov/news/press-release/2023-29), và DTCC, “DTCC Comments on Industry’s T+1 Progress”, 30/5/2024 (https://www.dtcc.com/news/2024/may/30/dtcc-comments-on-industrys-t1-progress), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: quỹ bù trừ của NSCC giảm 3,7 tỷ USD, tức 29%, từ trung bình quý trước 12,8 tỷ USD. Tính ở chương này: 3,7 chia 12,8 là 28,9%, làm tròn thành 29%. Mức giảm so với trung bình quý trước, không so với cùng ngày một năm trước.
11. 45
    CSSF, “T+1 Settlement: Preparing for the future of European financial markets” (https://www.cssf.lu/en/t1-settlement-preparing-for-the-future-of-european-financial-markets/), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Liên minh châu Âu, Anh và Thụy Sĩ chuyển sang chu kỳ tất toán T+1 ngày 11/10/2027 (ngày do Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu, ESMA, đề xuất). Nguồn của cơ quan giám sát một nước thành viên.

Câu hỏi 5. Internet và bong bóng cáp quang: ai bỏ vốn, ai mất, và còn lại gì?

1. 46
   Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), trang “Telecommunications Act of 1996” (https://www.fcc.gov/general/telecommunications-act-1996), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: luật mở thị trường điện thoại nội hạt cho cạnh tranh; FCC lưu tuyên bố ngày 8/2/1996 về việc thông qua, trang không nêu ngày ký, nên chương ghi “tháng 2/1996”.
2. 47
   Wikipedia, bài “Nasdaq Composite” (https://en.wikipedia.org/wiki/Nasdaq_Composite), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: đóng cửa ngày 10/3/2000 ở 5.048,62 điểm (đỉnh) và ngày 9/10/2002 ở 1.114,11 điểm. Chương chỉ tìm được hai mốc này ở Wikipedia và chưa kiểm tra được nguồn gốc (số liệu của Nasdaq). Tính ở chương này: 1.114,11 chia 5.048,62 trừ 1 là âm 77,9%.
3. 48
   Robert Litan, “The Telecommunications Crash: What to Do Now?”, Brookings Policy Brief 112, 12/2002 (https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/pb112.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngành viễn thông “đã đổ hơn 500 tỷ USD” vào cáp quang, tổng đài và mạng không dây; cổ đông mất khoảng 2.000 tỷ USD; “không quá 2%” dung lượng đường dài đã thêm vào đang được dùng. Số của một nhà phân tích; chương không có nguồn thứ hai cho tỷ lệ 2%, và nguồn không nói bao nhiêu vốn là nợ.
4. 49
   Andrew Odlyzko (Đại học Minnesota), bài “Bubbles, gullibility, and other challenges for economics, psychology, sociology, and information sciences” (tệp mania03, bản sửa 29/8/2010, https://www-users.cse.umn.edu/~odlyzko/doc/mania03.pdf) và bài trình bày về đo lường dung lượng và lưu lượng (https://www-users.cse.umn.edu/~odlyzko/talks/cmg-mismeasurements.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chi phí trực tiếp cho cáp quang đường dài trong nước Mỹ khoảng 100 tỷ USD; lưu lượng trục chính internet Mỹ 16,3 TB mỗi tháng (1994) lên 1.500 TB (1996), sau đó khoảng gấp đôi mỗi năm; “gấp đôi mỗi 100 ngày” là truyền thuyết; từ cuối 1997 đến cuối 2001, số dặm cáp quang tăng khoảng 5 lần, dung lượng mỗi sợi khoảng 100 lần, dung lượng tích lũy khoảng 500 lần, nhu cầu thực khoảng 4 lần. Tính ở chương này: 1.500 chia 16,3 là khoảng 92; 5 nhân 100 là 500. Hai chuỗi 1994–1996 và 1997–2001 đo ở hai thời điểm khác nhau nên không phải một phép so liền.
5. 50
   Paul Starr, “The Great Telecom Implosion”, The American Prospect, 19/8/2002 (https://prospect.org/2002/08/19/great-telecom-implosion/), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: thị trường cổ phiếu mất khoảng 7.000 tỷ USD, trong đó khoảng 2.000 tỷ USD là viễn thông; ngành nợ khoảng một nghìn tỷ đô la và, theo Chủ tịch FCC Powell ngày 30/7/2002, nhiều khoản trong đó sẽ không bao giờ được trả (Powell dùng chữ “much”, không phải “most”). Nguồn thứ cấp; chương chưa mở lời khai gốc của Powell.
6. 51
   Tiểu ban của Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện Mỹ, phiên điều trần ngày 21/3/2002 (hồ sơ CHRG-107hhrg78601 trên govinfo.gov), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chủ tọa tiểu ban gọi vụ Global Crossing là “vụ phá sản lớn thứ tư trong lịch sử Mỹ”; một dân biểu nêu công ty tuyên bố có tài sản khoảng 22 tỷ USD; một dân biểu khác nêu 2.000 tỷ USD vốn hóa của ngành bị mất. Phát biểu của các dân biểu, không phải số kiểm toán. Chương không xác nhận được ngày nộp đơn phá sản (chỉ ghi “tháng 1/2002” theo hồ sơ) nên không nêu ngày cụ thể.
7. 52
   SEC, Litigation Release No. 17588, 27/6/2002 (https://www.sec.gov/litigation/litreleases/lr17588.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: SEC kiện dân sự WorldCom ngày 26/6/2002; công ty ghi nhận sai khoảng 3,8 tỷ USD chi phí thành tài sản trong năm 2001 và quý I/2002. Bài gốc 34c ghi ngày 25/6; chương dùng ngày 26/6 theo thông cáo.
8. 53
   Brad Barber và Terrance Odean, “Online Investors: Do the Slow Die First?”, Review of Financial Studies 15(2), 2002, trang 455–488 (https://faculty.haas.berkeley.edu/odean/papers%20current%20versions/online%20rfs.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: mẫu 1.607 hộ chuyển sang giao dịch trực tuyến; trước khi chuyển họ vượt thị trường hơn 2% mỗi năm, sau khi chuyển họ thua hơn 3% mỗi năm (trang 455); hoa hồng bình quân của mười hãng môi giới trực tuyến lớn nhất giảm 70% từ quý I/1996 đến quý IV/1997, số này bài dẫn từ báo cáo của Credit Suisse First Boston. Số cho một mẫu, chương không suy ra cho mọi người đầu tư.
9. 54
   SEC, “Selective Disclosure and Insider Trading”, Release No. 33-7881 (https://www.sec.gov/rules/final/33-7881.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Regulation FD (công bố công bằng) bắt buộc công ty đại chúng công bố thông tin trọng yếu cho mọi nhà đầu tư cùng lúc; hiệu lực ngày 23/10/2000.
10. 55
    Sarbanes–Oxley Act of 2002, Public Law 107-204 (https://www.govinfo.gov/app/details/PLAW-107publ204), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ký ngày 30/7/2002.
11. 56
    SEC, Litigation Release No. 18438, 28/4/2003 (https://www.sec.gov/litigation/litreleases/lr18438.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: thỏa thuận chung với mười hãng và hai cá nhân, mười hai vụ, tổng 1,4 tỷ USD, gồm 894 triệu USD phạt và hoàn trả, 432,5 triệu USD cho nghiên cứu độc lập và 80 triệu USD cho giáo dục nhà đầu tư; SEC nộp hồ sơ ngày 28/4/2003.
12. 57
    Beckert (TeleGeography), bài về sụp đổ giá băng thông, Lightwave, 1/8/2002 (https://www.lightwaveonline.com/business/market-research/article/16648254/bandwidth-price-collapse-will-it-ever-end), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: giá băng thông giảm hơn 90% trong hai đến ba năm trên đa số tuyến. Chương không dùng nhận xét “thấp hơn 99%” vì đó là nhận xét về một số nhà cung cấp. Nguồn thứ cấp (báo ngành, số của TeleGeography).
13. 58
    Dale Jorgenson, Mun Ho và Kevin Stiroh, “A Retrospective Look at the U.S. Productivity Growth Resurgence”, Federal Reserve Bank of New York Staff Report 277, 2/2007 (https://www.newyorkfed.org/medialibrary/media/research/staff_reports/sr277.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: năng suất lao động của Mỹ tăng 1,49% mỗi năm (1973–1995), 2,70% (1995–2000) và 3,09% (2000–2005); công nghệ thông tin chiếm 59% mức tăng năng suất giai đoạn 1995–2000 và 33% giai đoạn 2000–2005. Bài gốc 34c ghi 2,50% (1995–2000) và “hơn ba phần tư” là số của bài Journal of Economic Perspectives 2008, không phải bản này; chương dùng số của Staff Report 277.

Câu hỏi 6. Điện thoại thông minh đổi gì: tài khoản, thanh toán tức thời, ứng dụng đầu tư và tốc độ rút tiền?

1. 59
   Ngân hàng Thế giới, Global Findex Database 2025 (“Connectivity and Financial Inclusion in the Digital Economy”), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động một bản tin dẫn báo cáo (đường dẫn của bản tin chưa ghi lại; trang chính của báo cáo: https://www.worldbank.org/globalfindex): 79% người lớn trên thế giới có tài khoản; khoảng 1,3 tỷ người lớn chưa có. Số 1,3 tỷ đến từ bản tin; chương chưa đọc báo cáo gốc.
2. 60
   Tavneet Suri và William Jack, “The long-run poverty and gender impacts of mobile money”, Science 354(6317), 2016 (bản ghi tóm tắt tại https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2016Sci...354.1288S), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: khả năng tiếp cận M-Pesa làm tăng tiêu dùng bình quân đầu người và đưa 194.000 hộ, tức 2% số hộ Kenya, ra khỏi nghèo; hộ do phụ nữ đứng đầu hưởng lợi nhiều hơn. Chương dùng trang tóm tắt, chưa đọc bài đầy đủ.
3. 61
   Safaricom, kết quả năm tài chính kết thúc 31/3/2026, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động bản tin Techweez ngày 7/5/2026 (https://techweez.com/2026/05/07/safaricom-fy26-results/): giá trị giao dịch M-Pesa 41,7 nghìn tỷ shilling Kenya; doanh thu M-Pesa 182,7 tỷ shilling (tăng 13,4%); doanh thu dịch vụ của tập đoàn 414,1 tỷ shilling (tăng 11,5%). Tính ở chương này: 182,7 chia 414,1 là 44,1%. Nguồn thứ cấp; chương chưa đọc báo cáo gốc của Safaricom và không dùng cách nói “bằng bao nhiêu lần GDP”.
4. 62
   Al Jazeera, bản tin ngày 3/11/2020 về việc Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải đình chỉ đợt phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) của Ant Group; China Daily, bản tin ngày 8/7/2023 về việc Ant bị phạt 7,12 tỷ nhân dân tệ (khoảng 984 triệu USD) ngày 7/7/2023 và chuyển sang giám sát thường xuyên, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động (đường dẫn của bản Al Jazeera chưa ghi lại; bản tin cùng ngày của CNBC, tìm thấy bằng tìm kiếm và chưa mở, ở https://www.cnbc.com/2020/11/03/ant-group-ipo-in-shanghai-suspended.html; bản China Daily ở https://www.chinadaily.com.cn/a/202307/08/WS64a8c63ba310bf8a75d6dfd8.html). Hai nguồn báo chí; chương không kết luận quan hệ nhân quả với bất kỳ số nào khác.
5. 63
   Visa, thông cáo “Visa Suspends All Russia Operations”, 5/3/2022 (https://ua.review.visa.com/en_UA/about-visa/newsroom/press-releases/prl-05032022.html), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Visa thông báo ngừng ngay hoạt động ở Nga; sau khi hoàn tất, thẻ phát hành ở Nga ngừng hoạt động ở nước ngoài và thẻ phát hành ngoài Nga ngừng hoạt động trong nước.
6. 64
   Charles Schwab, thông cáo về việc bỏ hoa hồng cổ phiếu, ETF và quyền chọn niêm yết ở Mỹ hoặc Canada (https://www.streetinsider.com/Corporate+News/Charles+Schwab+%28SCHW%29+Eliminating+Commissions+for+stocks%2C+ETFs+and+Options+Listed+on+U.S.+or+Canadian+Exchanges/15967021.html), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: hoa hồng từ 4,95 USD xuống 0 USD, hiệu lực từ 7/10/2019; phí 0,65 USD mỗi hợp đồng quyền chọn giữ nguyên. Nguồn đăng lại thông cáo của công ty.
7. 65
   SEC, thông cáo báo chí 2020-321, 17/12/2020 (https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2020-321), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: SEC phạt Robinhood Financial 65 triệu USD vì nói sai về nguồn thu từ “payment for order flow” và không tìm điều kiện thực thi tốt nhất, trong giai đoạn 2015 đến cuối 2018. Bản tin năm 2021 về báo cáo nhân viên SEC và số 6,9 tỷ USD của NSCC không kiểm được nên chương không dùng.
8. 66
   Brad Barber, Xing Huang, Terrance Odean và Christopher Schwarz, “Attention-Induced Trading and Returns: Evidence from Robinhood Users”, Journal of Finance 77(6), 2022, trang 3141–3190 (https://econpapers.repec.org/RePEc:bla:jfinan:v:77:y:2022:i:6:p:3141-3190), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: các cổ phiếu được người dùng Robinhood mua mạnh nhất có lợi suất bất thường 20 ngày trung bình âm 4,7% (“average 20-day abnormal returns are −4.7% for the top stocks purchased each day”). Một nghiên cứu về một ứng dụng; chương không suy ra cho mọi nhà đầu tư cá nhân.
9. 67
   Board of Governors of the Federal Reserve System, “Review of the Federal Reserve’s Supervision and Regulation of Silicon Valley Bank”, 28/4/2023 (https://www.federalreserve.gov/publications/files/svb-review-20230428.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: ngày 9/3/2023 ngân hàng mất hơn 40 tỷ USD tiền gửi và ban điều hành dự kiến mất thêm hơn 100 tỷ USD ngày 10/3 (trang 4); công ty được vốn mạo hiểm hậu thuẫn chiếm hơn một nửa tiền gửi cuối 2022 (trang 19); báo cáo nêu mạng xã hội cho phép người gửi lan truyền mối lo ngay lập tức và công nghệ cho phép rút tiền tức thì (thư của Phó Chủ tịch phụ trách giám sát Barr, trang 2).
10. 68
    Irish Times, bản tin ngày 24/2/2026, và FintechFutures, bản tin cùng thời gian, về đợt chào mua cổ phiếu của nhân viên Stripe, đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động (Irish Times: https://www.irishtimes.com/business/2026/02/24/irish-founded-fintech-stripe-valued-at-159bn; đường dẫn của FintechFutures chưa ghi lại): Stripe định giá 159 tỷ USD; khối lượng thanh toán năm 2025 là 1,9 nghìn tỷ USD, tăng 34%. Giá theo đợt chào mua nội bộ, không phải giá thị trường công khai; nguồn thứ cấp.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 2, 3, 4, 5.

Câu hỏi 7. Ai giữ phần giá trị: người dùng, ngành tài chính hay người đứng ở điểm nghẽn thông tin?

1. 69
   Jennie Bai, Thomas Philippon và Alexi Savov, “Have financial markets become more informative?”, Journal of Financial Economics 122(3), 2016, trang 625–654 (bản ghi tại econpapers.repec.org), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động trang tóm tắt: từ 1960 độ thông tin của giá về dòng tiền tương lai tăng ở kỳ hạn ba đến năm năm; mức tăng tập trung ở công ty có tỷ lệ sở hữu tổ chức và vòng quay cổ phiếu cao, công ty có quyền chọn niêm yết và công ty tăng trưởng. Chương không dùng các tỷ lệ 60% và 80% của bài gốc 34c vì không kiểm được.
2. 70
   Investment Company Institute, 2026 Investment Company Fact Book, chương 6 (https://www.icifactbook.org/pdf/2026-factbook-ch6.pdf), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: chi phí quỹ cổ phiếu bình quân gia quyền theo tài sản 0,99% (2000) và 0,40% (2025); quỹ chỉ số (quỹ tương hỗ và ETF) giữ 52% tài sản quỹ dài hạn cuối 2025, so với 19% cuối 2010. Tính ở chương này: 0,40 chia 0,99 trừ 1 là âm 59,6%. Bài gốc 34c ghi “2024” và 19,1 nghìn tỷ USD; chương dùng năm 2025 và bỏ số 19,1 nghìn tỷ vì không kiểm được. Chi phí quỹ khác chi phí cả hệ thống ở Câu hỏi 1.
3. 71
   S&P Global Inc., báo cáo kết quả quý IV và cả năm 2025, đính kèm mẫu 8-K gửi SEC ngày 10/2/2026 (https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/64040/000006404026000007/a4q2025earningsrelease.htm), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: doanh thu 15.336 triệu USD, lợi nhuận hoạt động điều chỉnh 7.730 triệu USD, biên điều chỉnh 50,4%; mảng chỉ số: doanh thu 1.850 triệu USD, lợi nhuận hoạt động 1.271 triệu USD, biên 68,7% (điều chỉnh 1.313 triệu USD, 71,0%); mảng xếp hạng tín nhiệm: 4.724 triệu USD, 3.013 triệu USD, biên 63,8% (điều chỉnh 3.079 triệu USD, 65,2%). Tính ở chương này: 1.271 chia 1.850 là 68,7%; 3.013 chia 4.724 là 63,8%. Biên điều chỉnh và biên báo cáo khác định nghĩa.
4. 72
   MSCI Inc., thông cáo kết quả quý IV và cả năm 2025, 28/1/2026 (bản đăng trên Business Wire: https://www.businesswire.com/news/home/20260128006461/en), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: doanh thu hoạt động 3.134,5 triệu USD (tăng 9,7% so với 2.856,1 triệu USD); biên hoạt động 54,7% (53,5% năm 2024); mảng chỉ số 1.786,8 triệu USD (tăng 11,9%), trong đó phí theo tài sản 770,7 triệu USD (tăng 17,2% so với 657,5 triệu USD). Tính ở chương này: 1.786,8 chia 3.134,5 là 57,0%. Biên 54,7% là biên của cả công ty, không phải của mảng chỉ số.
5. 73
   Sidley Austin, bản tin tháng 10/2018 về quyết định của SEC ngày 16/10/2018 (https://www.sidley.com/en/insights/newsupdates/2018/10/sec-issues-landmark-order-rejecting-nasdaq-and-nyse-arca-market-data-fee-increases; quyết định gốc: https://www.sec.gov/file/opinion-release-no-34-84432), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: SEC nhất trí giữ khiếu nại của SIFMA; NYSE Arca và Nasdaq “chưa đạt nghĩa vụ chứng minh” rằng hai khoản phí dữ liệu chiều sâu (ArcaBook và khoản Level 2 của Nasdaq, đều từ 2010) là công bằng và hợp lý; SEC không kết luận thị trường thiếu cạnh tranh. Bản tin của một hãng luật; bài gốc 34c nói “một số sản phẩm”, chính xác hơn là hai khoản phí.
6. 74
   TechTarget, bản tin về sự cố cập nhật lỗi của CrowdStrike ngày 19/7/2024, dẫn blog của Microsoft ngày 20/7/2024 (https://www.techtarget.com/cybersecurity/news/366596532/Microsoft-Faulty-CrowdStrike-update-affected-85M-devices), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: Microsoft ước tính khoảng 8,5 triệu máy Windows bị ảnh hưởng, “dưới 1% tổng số máy Windows”. Nguồn thứ cấp; chương chưa đọc blog gốc của Microsoft.
7. 75
   Squire Patton Boggs, bản tin về Regulation (EU) 2022/2554 (Đạo luật về khả năng chống chịu vận hành số, DORA) (https://www.squirepattonboggs.com/en/insights/publications/2024/02/dora-regulation), đọc 29/10/2026 qua công cụ tóm tắt tự động: quy định ngày 14/12/2022, có hiệu lực 17/1/2023 và áp dụng từ 17/1/2025. Bản tin của một hãng luật; chương chưa đọc văn bản trên EUR-Lex.