Tập 1·Phần I. Giá của vốn toàn cầu

Chương 7

Nợ công của các siêu cường và động lực bảo vệ các điểm nghẽn

25 ghi chú nguồn, xếp theo từng mục của chương. Số liệu tính đến 18/10/2026. Mỗi ghi chú có tên bài, đường dẫn đầy đủ, ngày đã đọc và điều cần lưu ý khi đọc.

• Đoạn mở đầu
• Câu hỏi 1
• Câu hỏi 2
• Câu hỏi 3
• Câu hỏi 4

Đoạn mở đầu

1. 1
   Bộ Tài chính Mỹ, Fiscal Data, “Debt to the Penny” (API: https://api.fiscaldata.treasury.gov/services/api/fiscal_service/v2/accounting/od/debt_to_penny), đọc 18/10/2026. Tổng nợ công chưa thanh toán ngày 18/8/2026 là 40.047.425.768.420,22 USD, ngày đầu tiên từ 40 nghìn tỷ USD trở lên (ngày 19/8 là 40.012.700.535.679,44 USD). Ngày 15/10/2026: tổng 40.388.317.675.071,91 USD, trong đó do công chúng nắm giữ 32.538.236.547.452,08 USD và nợ giữa các cơ quan của chính phủ 7.850.081.127.619,83 USD. Ngày 15/10/2025: tổng 37.942.635.331.189,62 USD (mức tăng 6,4% là phép tính của chương này).Cũng dùng ở: Câu hỏi 1
2. 2
   Bộ Tài chính Mỹ, Monthly Treasury Statement (Báo cáo Tài chính Hàng tháng), tháng 9/2026 và các kỳ tháng 9 trước, qua Fiscal Data. Bộ Tài chính Mỹ, Monthly Treasury Statement qua Fiscal Data (https://fiscaldata.treasury.gov/datasets/monthly-treasury-statement/; bảng mts_table_1 và mts_table_9), đọc 18/10/2026. Năm tài khóa 2026: thu 5.403,3 tỷ USD, chi 7.395,8 tỷ USD, thâm hụt 1.992,5 tỷ USD (năm tài khóa 2025: thu 5.234,6; chi 7.010,0; thâm hụt 1.775,4). Chi theo khoản mục năm tài khóa 2026, năm 2025 trong ngoặc: lãi ròng 1.051,8 (970,4); quốc phòng 965,2 (916,6); An sinh xã hội 1.667,1 (1.580,7); Medicare 1.072,6 (996,7). Chuỗi năm tài khóa 2015–2026 của Hình 7.1: lãi ròng 223,3; 240,7; 262,8; 324,7; 375,6; 344,7; 352,3; 475,1; 659,2; 881,7; 970,4; 1.051,8; quốc phòng 591,4; 595,3; 600,3; 664,7; 687,6; 726,2; 754,8; 766,7; 820,7; 874,0; 916,6; 965,2. Số quốc phòng ở đây là khoản mục “quốc phòng quốc gia” của Bộ Tài chính, khác số 916 tỷ USD (bộ phận quân sự của Bộ Quốc phòng) trong báo cáo của CBO.Cũng dùng ở: Câu hỏi 1
3. 3
   Bộ Tài chính Mỹ, Fiscal Data, “Treasury Securities Auctions Data” (https://api.fiscaldata.treasury.gov/services/api/fiscal_service/v1/accounting/od/auctions_query?filter=auction_date:gte:2026-10-01&sort=-auction_date&page[size]=20), đọc 18/10/2026; bộ số 68 phiên (34 phiên 10 năm và 34 phiên 30 năm, từ 10/1/2024 đến 8/10/2026) được dựng từ kết quả đấu giá của TreasuryDirect và đối chiếu với API. Phiên ngày 7/10/2026 (10 năm): chào bán 39 tỷ USD, lợi suất trúng thầu cao nhất 5,300%, tỷ lệ đặt thầu 2,77; trúng thầu cạnh tranh: gián tiếp 80,3%, trực tiếp 17,1%, nhà giao dịch sơ cấp 2,5%. Phiên ngày 8/10/2026 (30 năm): 22 tỷ USD, 5,618%, tỷ lệ 2,54; 72,3%, 20,9%, 6,8%. Hai phiên cao thứ hai: 9/9/2026 (10 năm) 4,834% và 10/9/2026 (30 năm) 5,308%. Các dòng bình quân của Bảng 7.6 là bình quân không trọng số của chương này.Cũng dùng ở: Câu hỏi 2
4. 4
   Bộ Tài chính Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ theo kỳ hạn (https://www.mof.go.jp/english/policy/jgbs/reference/interest_rate/jgbcme.csv), đọc 18/10/2026, kèm tệp lịch sử jgbcme_all.csv đến 30/9/2026. Kỳ hạn 10 năm: 1,111% (30/12/2024); 2,066% (30/12/2025); 3,111% (7/10/2026); 2,948% (15/10/2026). Cao nhất trước đó trong tệp: 3,179% ngày 27/8/1996, và không ngày nào từ 28/8/1996 đến 30/9/2026 đạt 3,1%. Kỳ hạn 30 năm: 3,354% (30/12/2025); 4,168% (6/10/2026), cao nhất trong chuỗi bắt đầu ngày 2/9/1999 (mức cao trước đó trong tệp là 4,131% ngày 1/9/2026); 4,024% (15/10/2026). Trình duyệt tích hợp mới mở được tệp này; công cụ dòng lệnh bị chặn.Cũng dùng ở: Câu hỏi 2

Câu hỏi 1. Nợ công của các siêu cường lớn đến đâu, và gánh nặng lãi đã nặng đến mức nào?

1. 5
   IMF DataMapper (https://www.imf.org/external/datamapper/), số năm 2026 của WEO tháng 10/2026, đọc 18/10/2026 bằng trình duyệt tích hợp. Nợ chính phủ gộp (% GDP): Mỹ 126,8; Nhật Bản 199,4; Trung Quốc 104,4; Đức 64,6; Pháp 118,5; Ý 137,9; Anh 102,0; Việt Nam 28,3. Nợ ròng: Mỹ 98,4; Nhật Bản 127,0; Đức 49,6; Pháp 111,3; Ý 128,5; Anh 93,4 (Trung Quốc và Việt Nam không có). Cán cân tổng thể: −8,5; −1,4; −8,0; −4,3; −5,4; −2,9; −3,8; −0,8. Cán cân cơ bản: −4,92; −1,17; −6,94; −3,37; −2,90; +1,00; −1,15; −0,05. Thu ngân sách: 29,7; 36,0; 24,3; 46,9; 52,4; 47,8; 39,7; 20,5. Nợ gộp năm 2030: Mỹ 140,7; Nhật Bản 190,1; Trung Quốc 119,5; Đức 73,6; Việt Nam 24,3; năm 2019 của Việt Nam 41,0. Chi lãi ròng tính bằng cán cân cơ bản trừ cán cân tổng thể; độ nhạy của Bảng 7.10 tính bằng nợ gộp chia thu ngân sách, nhân với 1 điểm phần trăm.Cũng dùng ở: Câu hỏi 4; Câu hỏi 5
2. 6
   IMF, thông cáo về việc Ban Điều hành kết thúc tham vấn Điều IV năm 2025 với Trung Quốc, 18/2/2026 (https://www.imf.org/en/news/articles/2026/02/18/pr-26053-china-imf-executive-board-concludes-2025-article-iv-consultation); báo cáo của chuyên viên (https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2026/english/1chnea2026001-source-pdf.pdf), đọc 18/10/2026. Nợ ngân sách hợp nhất của chính phủ nói chung (% GDP): 60,9 (2024); 68,4 (2025); 75,1 (2026); 86,9 (2030). Nợ mở rộng (thêm quỹ do chính phủ định hướng và hoạt động của các công ty huy động vốn cho chính quyền địa phương): 117,0; 126,6; 135,3; 153,7. WEO tháng 10/2026, nợ gộp của chính phủ nói chung: 90,5; 98,6; 104,4; 119,5. Hiệu 58,2 và 60,2 điểm phần trăm là phép tính của chương.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 1, 2.

Câu hỏi 2. Ai mua nợ công, và người mua đang thay đổi thế nào?

1. 7
   FRED, “Federal Debt Held by Foreign and International Investors” (https://fred.stlouisfed.org/series/FDHBFIN), “Federal Debt Held by Federal Reserve Banks” (https://fred.stlouisfed.org/series/FDHBFRBN) và “Federal Debt Held by the Public” (https://fred.stlouisfed.org/series/FYGFDPUN), đọc 18/10/2026. Quý 1/2026: nhà đầu tư nước ngoài 9.355,0 tỷ USD; Fed 4.693,6 tỷ USD (quý 2/2026: 4.780,1); nợ do công chúng nắm giữ 31.454,8 tỷ USD (quý 2/2026: 31.705,5); chuỗi nhà đầu tư nước ngoài chưa có quý 2. Fed chiếm 15,1% nợ do công chúng nắm giữ ở quý 2/2026 (tính ở chương này). Phần “còn lại” 17.406,2 tỷ USD là phép trừ, chưa tách được nhà đầu tư trong nước theo từng nhóm.
2. 8
   Bộ Tài chính Mỹ, TIC, tệp slt_table5.html tại ticdata.treasury.gov (đường dẫn đầy đủ chưa ghi lại), số tháng 8/2026, đọc 18/10/2026. Tổng nước ngoài nắm giữ 9.331,7 tỷ USD; khu vực chính thức nước ngoài 3.755,6 tỷ USD (tháng 12/2025: 3.877,7). Nhật Bản 1.068,3 (tháng 7/2026: 1.103,9; tháng 12/2025: 1.185,5; tháng 2/2026: 1.239,3). Anh 1.009,5 (tháng 7: 998,3; tháng 12/2025: 863,2). Trung Quốc 590,7 (tháng 7: 618,0; tháng 12/2025: 684,4). TIC ghi theo nơi lưu ký, không ghi chủ sở hữu cuối cùng; chương chưa tra lại phần giải thích phương pháp của Bộ Tài chính.
3. 9
   Bộ Tài chính Nhật Bản, “Debt Management Report 2026” (https://www.mof.go.jp/english/policy/jgbs/publication/debt_management_report/2026/esaimu2026-2-3.pdf), trang 96–104, đọc 18/10/2026 bằng trình duyệt tích hợp. Trái phiếu chính phủ không kể tín phiếu cuối tháng 12/2025: 1.025,8 nghìn tỷ yên; BoJ 503,0 (49,0%); ngân hàng 156,0 (15,2%); công ty bảo hiểm 161,9 (15,8%); quỹ hưu trí công 71,2 (6,9%); quỹ hưu trí khác 30,8 (3,0%); nhà đầu tư nước ngoài 69,6 (6,8%); hộ gia đình 18,4 (1,8%); chính phủ nói chung 3,7 (0,4%); khác 11,1 (1,1%). Nếu tính cả tín phiếu: 1.166,7 nghìn tỷ yên, BoJ 43,1%, nhà đầu tư nước ngoài 149,0 nghìn tỷ yên (12,8%); riêng tín phiếu 140,9 nghìn tỷ yên, nhà đầu tư nước ngoài 79,4 nghìn tỷ yên (56,3%). Tỷ trọng nước ngoài trong giao dịch trên thị trường thứ cấp cuối năm 2025: giao ngay 47,2%, hợp đồng tương lai 72,7%. Báo cáo cũng nêu Bộ Tài chính dự kiến phát hành trái phiếu lãi suất thả nổi từ tháng 1/2027 (chương không dùng).
4. 10
   BoJ, quyết định của cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 18/9/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260918a.pdf), đọc 18/10/2026: nâng lãi suất mục tiêu của thị trường tiền tệ qua đêm lên khoảng 1,25% với biểu quyết 7–2, có hiệu lực từ 24/9/2026; lãi suất của cơ chế tiền gửi bổ sung 1,25%, lãi suất cho vay cơ bản 1,5%. Cuộc họp ngày 31/7/2026 giữ lãi suất ở khoảng 1,0% (biểu quyết 8–1).
5. 11
   BoJ, quyết định của cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 16/6/2026 (https://www.boj.or.jp/en/mopo/mpmdeci/mpr_2026/k260616b.pdf), đọc 18/10/2026: giảm mức mua trái phiếu chính phủ hằng tháng khoảng 200 tỷ yên mỗi quý đến quý 1/2027, rồi khoảng 2 nghìn tỷ yên mỗi tháng từ tháng 4/2027. Lịch: quý 2/2026 khoảng 2,7 nghìn tỷ yên; quý 3 khoảng 2,5; quý 4 khoảng 2,3; quý 1/2027 khoảng 2,1. Lượng nắm giữ dự kiến (theo mệnh giá): khoảng 480 nghìn tỷ yên cuối tháng 3/2027 (thấp hơn khoảng 17% so với cuối tháng 6/2024); 430–440 cuối tháng 3/2028 (24–25%); 390–400 cuối tháng 3/2029 (31–32%); 350–370 cuối tháng 3/2030 (36–39%). Có điều khoản cho phép tăng mua nếu lợi suất tăng nhanh.
6. 12
   TreasuryDirect, thông báo kết quả đấu giá tín phiếu 91 ngày ngày 20/5/2024 (https://www.treasurydirect.gov/instit/annceresult/press/preanre/2024/R_20240520_1.pdf), đọc 18/10/2026 qua công cụ đọc trang: tỷ lệ đặt thầu ghi dưới dạng công thức tổng số đặt thầu chia tổng số được chấp nhận; chú thích “Primary dealer” là đặt thầu cho tài khoản của chính mình; “Direct bidder” là người nộp không phải nhà giao dịch sơ cấp đặt cho tài khoản của chính mình; “Indirect bidder” là khách hàng đặt thầu cạnh tranh qua một đơn vị nộp trực tiếp, kể cả cơ quan tiền tệ nước ngoài và quốc tế đặt qua Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York; mức “High Rate” là mức cao nhất được chấp nhận, mọi lệnh ở mức thấp hơn được nhận đủ. Chương chưa mở thông báo kết quả của hai phiên 7/10 và 8/10/2026; các chú thích lấy từ một thông báo khác của cùng cơ quan.
7. 13
   FRED, “Market Yield on U.S. Treasury Securities at 10-Year Constant Maturity” (https://fred.stlouisfed.org/series/DGS10), đọc 18/10/2026: 4,18% (31/12/2025); 5,28% (7/10/2026); 5,10% (15/10/2026). FRED lấy chuỗi này từ lợi suất kỳ hạn không đổi (CMT) do Bộ Tài chính Mỹ công bố, tức cùng nguồn với bảng lợi suất par của Bộ Tài chính (https://home.treasury.gov/resource-center/data-chart-center/interest-rates/TextView?type=daily_treasury_yield_curve&field_tdr_date_value=2026); chương không mở lại bảng par ngày 15/10/2026.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 3, 4.

Câu hỏi 3. Phần bù kỳ hạn nói gì về giá của nợ dài hạn?

1. 14
   Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, “Treasury Term Premia” (https://www.newyorkfed.org/research/data_indicators/term-premia-tabs), đọc 18/10/2026; mô hình: Tobias Adrian, Richard Crump và Emanuel Moench, “Pricing the Term Structure with Linear Regressions”, Journal of Financial Economics, 2013. Chương dùng quan sát cuối mỗi tuần (147 tuần từ 29/12/2023 đến 15/10/2026): lợi suất 10 năm không trả lãi định kỳ, phần bù kỳ hạn, và kỳ vọng lãi suất. Các mốc (lợi suất 10 năm; phần bù; kỳ vọng lãi suất, điểm phần trăm): 29/12/2023: 3,91; −0,34; 4,25. 27/12/2024: 4,64; 0,49; 4,16. 26/12/2025: 4,20; 0,72; 3,48. 2/10/2026: 5,25; 0,91; 4,34. 9/10/2026: 5,23; 0,90; 4,33. 15/10/2026: 5,07; 0,75; 4,33. Các hiệu số của Bảng 7.8 là phép tính của chương.
2. 15
   FRED, “Term Premium on a 10 Year Zero Coupon Bond” (https://fred.stlouisfed.org/series/THREEFYTP10; tệp dữ liệu https://fred.stlouisfed.org/data/THREEFYTP10.txt), nguồn Hội đồng Thống đốc Hệ thống Dự trữ Liên bang, mô hình Kim và Wright (2005), đọc 18/10/2026. Chương dùng quan sát cuối mỗi tuần (146 tuần từ 29/12/2023 đến 9/10/2026): 0,09 (29/12/2023); 0,71 (27/12/2024); 0,56 (26/12/2025); 1,08 (2/10/2026, cao nhất trong mẫu); 1,07 (9/10/2026; số ngày 9/10 là 1,0729%). Chuỗi dài hơn đọc qua công cụ đọc trang bị cắt ở năm 1996, nên chương không kiểm được các mốc cao nhất của nhiều thập kỷ.
3. 16
   Federal Reserve, biên bản FOMC cuộc họp 16/9/2026 (https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/fomcminutes20260916.htm), trang cập nhật 7/10/2026: lợi suất danh nghĩa “increased around 35 basis points across the 2- to 10-year segment”; các chuyên viên nêu kỳ vọng lộ trình chính sách cao hơn, dữ liệu mạnh, địa chính trị, bất định quanh việc Kho bạc mua lại nợ và phát hành nợ tư nhân lớn cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Chưa đọc hết biên bản.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 13.

Câu hỏi 4. Nợ nhiều hơn có làm một nước thêm động lực bảo vệ các điểm nghẽn không?

1. 17
   SIPRI, “Trends in World Military Expenditure, 2025”, tháng 4/2026 (https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf), bảng 1, đọc 18/10/2026 bằng trình duyệt tích hợp. Chi quốc phòng năm 2025, tỷ trọng GDP năm 2025 và 2016 (%), thay đổi thực 2016–2025 (%): Mỹ 954 tỷ USD (giá hiện hành), 3,1 và 3,4, +11 (thay đổi 2024–2025 là −7,5%, chủ yếu do viện trợ quân sự tài chính ra nước ngoài giảm); Trung Quốc ước tính 336 tỷ USD, 1,7 và 1,7, +62; Đức 114, 2,3 và 1,1, +118; Anh 89,0, 2,4 và 2,0, +32; Pháp 68,0, 2,0 và 1,9, +21; Nhật Bản 62,2, 1,4 và 0,9, +61; Ý 48,1, 1,9 và 1,3, +57; Việt Nam 10,5, 2,2 và 2,5, +49 (thay đổi 2024–2025 là +27%). Thế giới 2.887 tỷ USD, +2,9% thực. Cột “thay đổi” của Bảng 7.9 là phép tính của chương từ các số đã làm tròn.Cũng dùng ở: Câu hỏi 5
2. 18
   Ngân hàng Thế giới, “Trade (% of GDP)”, chỉ số NE.TRD.GNFS.ZS (API: https://api.worldbank.org/v2/country/USA;JPN;CHN;DEU;GBR;FRA;ITA;VNM/indicator/NE.TRD.GNFS.ZS?format=json&date=2022:2025&per_page=100), đọc 18/10/2026. Năm 2024 (% GDP): Mỹ 25,0; Nhật Bản 44,9; Trung Quốc 38,0; Đức 79,1; Pháp 68,1; Ý 62,6; Anh 62,8; Việt Nam 173,9. Việt Nam năm 2025: 190,3; năm 2025 chưa có số của cả tám nước nên bảng dùng năm 2024.Cũng dùng ở: Câu hỏi 5
3. 19
   NATO, “Defence investment and NATO’s 5% commitment” (https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49198.htm), cập nhật 29/6/2026, đọc 18/10/2026: Thượng đỉnh The Hague 2025 cam kết 5% GDP mỗi năm cho quốc phòng đến năm 2035, gồm ít nhất 3,5% cho nhu cầu quốc phòng cốt lõi và tối đa 1,5% cho các khoản đầu tư rộng hơn liên quan đến quốc phòng và an ninh; các nước nộp kế hoạch hằng năm và lộ trình sẽ được xem lại năm 2029. Các đồng minh châu Âu và Canada gộp lại: chi quốc phòng tăng gần 20% theo giá thực năm 2025 so với 2024; 1,4% GDP gộp năm 2014 lên 2,3% năm 2025.
4. 20
   EIA, “World Oil Transit Chokepoints” (https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/World_Oil_Transit_Chokepoints), cập nhật 3/3/2026, đọc 18/10/2026. Nửa đầu năm 2025: eo Malacca 23,2 triệu thùng mỗi ngày (EIA ghi 29% dòng dầu đường biển, lớn nhất về khối lượng); eo Hormuz 20,9 triệu thùng mỗi ngày (14,7 dầu thô và condensate, 6,1 sản phẩm dầu); thương mại dầu đường biển thế giới 79,8 triệu thùng mỗi ngày (tỷ trọng 26% của Hormuz là phép chia của chương). Các nước vùng Vịnh thuộc OPEC cung cấp khoảng 60% dầu thô qua Malacca. Với Hormuz: 89% dầu thô và condensate đi sang châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc nhận 74%; Mỹ nhập qua Hormuz khoảng 0,4 triệu thùng mỗi ngày, bằng khoảng 7% lượng nhập dầu thô và condensate của Mỹ và 2% mức tiêu thụ chất lỏng dầu mỏ của Mỹ.
5. 21
   OBR, “Long-run drivers of UK government debt” (https://obr.uk/box/long-run-drivers-of-uk-government-debt), đọc 18/10/2026: chiến tranh thế giới thứ hai làm nợ công của Anh tăng bảy năm liên tiếp, bình quân 15 điểm phần trăm GDP mỗi năm; sau năm tài khóa 1946–47 nợ giảm liên tục 27 năm; hơn một nửa mức giảm đến từ chênh lệch lãi suất–tăng trưởng âm kéo dài (OBR gắn với việc kìm lãi suất), phần còn lại từ thặng dư cơ bản lớn và lạm phát cao.
6. 22
   James M. Boughton, “Northwest of Suez: The 1956 Crisis and the IMF”, Finance & Development (IMF), tháng 9/2001; Văn phòng Sử gia Bộ Ngoại giao Mỹ, “The Suez Crisis, 1956”. Boughton, IMF, Finance & Development, tháng 9/2001 (https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2001/09/boughton.htm), đọc 18/10/2026 qua công cụ đọc trang (có một mô hình tóm tắt đứng giữa nên các số cần đối chiếu từng chữ trước khi in): tỷ giá 2,80 USD đặt năm 1949; Ngân hàng Anh muốn giữ dự trữ chính thức trên 2 tỷ USD; tháng 11/1956 mức mất dự trữ đẩy dự trữ xuống dưới ngưỡng và, nếu không có hỗ trợ, tỷ giá phải bỏ trước ngày 4/12; Bộ trưởng Tài chính Mỹ Humphrey nói Mỹ sẽ ủng hộ Anh khi Anh “conforming to rather than defying the United Nations”; nội các Anh chấp nhận ngừng bắn ngày 6/11 và phần rút quân của nghị quyết Liên Hợp Quốc, đặt hạn 22/12; ngày 3/12/1956 Humphrey bỏ phản đối và đề xuất gói 1,3 tỷ USD (100% hạn ngạch của Anh tại IMF): 561 triệu USD rút ngay, 739 triệu USD dự phòng (bài ghi 738 triệu ở một chỗ); ngày 4/12 Thủ tướng Macmillan báo Hạ viện về mức mất dự trữ tháng 11. Văn phòng Sử gia Bộ Ngoại giao Mỹ (https://history.state.gov/milestones/1953-1960/suez), đọc 18/10/2026: Mỹ gây sức ép để Anh và Pháp chấp nhận ngừng bắn của Liên Hợp Quốc ngày 6/11; trang không nói về đồng bảng, dự trữ hay IMF. Cả hai là nguồn thứ cấp có uy tín; tài liệu gốc là Foreign Relations of the United States 1955–1957, tập XVI (https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v16), chưa mở. Câu “Mỹ còn dọa bán trái phiếu bảng Anh” của bản trước (từ trang bảo tàng) không có trong hai nguồn này nên đã bỏ.
7. 23
   Ngân hàng Anh, Quarterly Bulletin quý 4/1967, “Commentary” (https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/quarterly-bulletin/1967/commentary-qb-1967-q4.pdf), đọc 18/10/2026 qua công cụ đọc trang (có mô hình tóm tắt đứng giữa): ngày 18/11/1967 tỷ giá bảng so với đô la hạ một phần bảy, từ 2,80 xuống 2,40 USD, có sự chấp thuận của IMF (giá trị bảng tính bằng đô la giảm 14,3%, giá trị đô la tính bằng bảng tăng 16,7%); tỷ giá giao ngay xuống dưới 2,78 USD ngày 10/8 và yếu qua tháng 10; gói đi kèm: hạn mức dự phòng một năm 1.400 triệu USD của IMF, hơn 1.500 triệu USD hạn mức tín dụng của các ngân hàng trung ương; lãi suất chính sách nâng từ 6,5% lên 8%; chi tiêu của chính phủ và các tổ chức công cắt khoảng 400 triệu bảng mỗi năm (văn bản không tách riêng quốc phòng). Nguồn gần nhất vì là tài liệu của chính ngân hàng trung ương.
8. 24
   Hansard, Hạ viện Anh, “Public Expenditure”, tuyên bố của Thủ tướng ngày 16/1/1968. UK Parliament, Hansard, House of Commons, 16/1/1968 (https://hansard.parliament.uk/html/Commons/1968-01-16/CommonsChamber), đọc 18/10/2026 qua công cụ đọc trang (chỉ đọc được khoảng 100 nghìn trong 134 nghìn ký tự; phần sau chưa đọc): đoạn 2 nêu mục đích của đợt rà soát là “to make devaluation work”; đoạn 12 quyết định đẩy nhanh việc rút lực lượng khỏi các căn cứ ở Viễn Đông và rút lực lượng khỏi vùng Vịnh Ba Tư, cùng đến hết năm 1971, đẩy nhanh lịch trong Sách trắng Quốc phòng tháng 7/1967 (Cmnd. 3357); đoạn 22 hủy đơn đặt 50 máy bay F-111 (bản số hóa in nhầm thành “Fill”). Tài liệu gốc của Nghị viện; phần số tiền tiết kiệm của gói chưa đối chiếu nên chương không dùng.
9. 25
   William D. James, “Global Britain’s strategic problem East of Suez”, European Journal of International Security, tập 6, số 2 (2021), tr. 171–189. James, European Journal of International Security 6(2), công bố trực tuyến 11/1/2021, DOI 10.1017/eis.2020.24 (https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-international-security/article/abs/global-britains-strategic-problem-east-of-suez/D2B5F61DD1DE07075D5EC36BE94C3058; trang tóm tắt), và bài tóm tắt của chính tác giả trên blog Cambridge Core, 14/1/2021 (https://cambridge.org/core/blog/2021/01/14/revisiting-retrenchment-tracing-the-decision-to-withdraw-from-east-of-suez), đọc 18/10/2026: các bộ trưởng cấp cao chấp nhận cần rút khỏi các căn cứ lớn từ khoảng tháng 6/1965 nhưng chưa thể công bố vì cam kết ở Malaysia trong cuộc Đối đầu với Indonesia; thông báo theo từng bước (Aden tháng 2/1966, Singapore tháng 7/1967); đợt tháng 1/1968 đẩy nhanh sau hệ quả chính trị của một cuộc khủng hoảng tiền tệ; tác giả bác các giải thích dựa trên suy yếu kinh tế tương đối, chính trị trong nước và việc xin gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu, kết luận lý do “chủ yếu là chiến lược”. Chương chỉ đọc trang tóm tắt và bài blog, chưa đọc toàn văn. Nguồn học thuật có bình duyệt.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 5.

Câu hỏi 5. Việt Nam đứng ở đâu?

Mục này dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 5, 17, 18.