Tập 1·Phần I. Giá của vốn toàn cầu

Chương 10

Phân bón và lương thực: từ khí đốt và lưu huỳnh đến bát cơm

35 ghi chú nguồn, xếp theo từng mục của chương. Số liệu tính đến 19/10/2026. Mỗi ghi chú có tên bài, đường dẫn đầy đủ, ngày đã đọc và điều cần lưu ý khi đọc.

• Đoạn mở đầu
• Câu hỏi 1
• Câu hỏi 2
• Câu hỏi 3
• Câu hỏi 4
• Câu hỏi 5
• Câu hỏi 6

Đoạn mở đầu

1. 1
   FAO, “FAO Food Price Index” (https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/), bản tin ngày 2/10/2026, đọc 19/10/2026. Chỉ số chung tháng 9/2026 là 136,0 điểm: tăng 2,0 điểm (1,5%) so với tháng 8 đã điều chỉnh, tăng 7,4 điểm (5,8%) so với tháng 9/2025, thấp hơn 24,3 điểm (15,1%) so với đỉnh tháng 3/2022. Năm nhóm (Bảng 10.4): ngũ cốc 122,8 (tăng 6,0 điểm, 5,1%); dầu thực vật 198,6 (tăng 1,8 điểm, 0,9%); thịt 127,9 (giảm 1,5 điểm, 1,1%); sữa 119,1 (giảm 0,2 điểm, 0,1%); đường 114,0 (tăng 6,5 điểm, 6,1%). Nguyên nhân do FAO nêu cho từng nhóm được chép gọn ở cột cuối của Bảng 10.4. FAO ghi chỉ số thịt của các tháng gần đây có thể được điều chỉnh đáng kể. Đỉnh 160,3 điểm của tháng 3/2022 do chương cộng 136,0 với 24,3 điểm FAO nêu. Trang được đọc qua công cụ tóm tắt; đối chiếu số với trang gốc trước khi in.Cũng dùng ở: Câu hỏi 4
2. 2
   Ngân hàng Thế giới, “Commodity Markets: Pink Sheet”, ấn bản tháng 10/2026, phát hành 2/10/2026 (https://thedocs.worldbank.org/en/doc/74e8be41ceb20fa0da750cda2f6b9e4e-0050012026/related/CMO-Pink-Sheet-October-2026.pdf), đọc 19/10/2026. Giá tháng 9/2026 (USD/tấn, trừ khí): urê (Đông Âu) 407,5; DAP 800,6; kali clorua 367,5; chỉ số giá phân bón 147,0 (gốc 2010 = 100); khí tự nhiên châu Âu 25,42 USD/MMBtu; dầu Brent 116,8 USD/thùng; lúa mì Mỹ (HRW) 347; ngô 239,6; gạo Thái Lan 5% tấm 482. Bình quân quý 3/2025 và quý 3/2026 của cùng các chuỗi (urê 488,3 và 399,2; DAP 770,6 và 791,8; kali clorua 357,2 và 383,6; lúa mì 233,3 và 329,0; ngô 191,6 và 225,7; gạo 380,3 và 473,3) lấy từ bảng quý của ấn bản này; các tỷ lệ phần trăm trong chương do chương tính. Lần đọc đầu bằng công cụ tóm tắt ánh xạ cột sai (tháng và quý lẫn nhau); đã đọc lại với yêu cầu chép nguyên tiêu đề cột. Bản XLSX của Ngân hàng Thế giới không mở được, và trang thedocs.worldbank.org không tải trực tiếp được, nên số liệu qua công cụ đọc trang; cần đối chiếu từng số với bản PDF trước khi in.Cũng dùng ở: Câu hỏi 2; Câu hỏi 4
3. 3
   Tin Liên Hợp Quốc, bản tin tháng 8/2026 về phân tích của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) (https://news.un.org/en/story/2026/08/1168074), đọc 19/10/2026; Oman Observer, 5/8/2026 (https://www.omanobserver.om/ampArticle/1194000). Bản tin Liên Hợp Quốc không ghi ngày; Oman Observer đăng 5/8/2026 và ghi báo cáo ra “hôm thứ Ba”, tức 4/8/2026. So khối lượng xuất khẩu tháng 4/2025 với tháng 4/2026 của các nền kinh tế phụ thuộc Hormuz, trên 12 mặt hàng: LNG giảm 95%, urê giảm 83% (sau đó methanol 80%), amoniac giảm 75%; tổng khối lượng giảm 54%; tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu giảm 21% (số tháng 4 sơ bộ). Bản tin ghi Hormuz mang “một phần ba urê giao dịch toàn cầu”. Amoniac và polypropylene là hai mặt hàng mà nhà cung cấp thay thế bù hoàn toàn phần nhập khẩu giảm. Bản tin không nêu lưu huỳnh. ITC có nhiệm vụ chung với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD). Số liệu đọc qua công cụ tóm tắt và hai lần đọc cho nội dung khớp; đối chiếu câu chữ trước khi in.Cũng dùng ở: Câu hỏi 1; Câu hỏi 2
4. 4
   Fertilizer Daily, bài về xuất khẩu phân lân của Trung Quốc năm 2026 theo phân tích của Argus Media, đăng ngày 15/10/2026, dẫn Western Producer (https://www.fertilizerdaily.com/20261015-china-phosphate-exports-2026-sulfur-argus/), đọc 19/10/2026. Xuất khẩu phân lân (DAP, MAP) của Trung Quốc từ 5,3 triệu tấn năm 2025 xuống “gần như không” năm 2026; bài không có số chính xác và không tách DAP khỏi MAP. Argus kỳ vọng hồi nhẹ lên khoảng 2 triệu tấn năm 2027. Lynn Wang (Argus): sản xuất phân lân của Trung Quốc “hiện chỉ nhắm vào nhu cầu trong nước”; thiếu lưu huỳnh là ràng buộc chính; Bắc Kinh cũng hạn chế xuất khẩu axit sulfuric. Bài nối thiếu lưu huỳnh với công suất MAP, SSP và TSP đang nhàn rỗi ở Brazil, dẫn một bài khác của Fertilizer Daily. Argus chặn truy cập trực tiếp (ROBOTS_DISALLOWED) nên chương chưa đọc bản gốc của Argus; cần đối chiếu.Cũng dùng ở: Câu hỏi 2; Câu hỏi 5; Kết luận: trả lời sáu câu hỏi
5. 5
   DTN, “UAN32 Leads Fertilizer Prices Higher” (https://www.dtnpf.com/agriculture/web/ag/crops/article/2026/10/14/uan32-leads-fertilizer-prices-higher), 14/10/2026, đọc 19/10/2026. Giá bán lẻ trung bình tuần khảo sát 5–9/10/2026 (USD/tấn; so với tháng trước, so với cùng kỳ năm trước): amoniac khan 977 (+4,2%; +20%); urê 672 (+2,1%; +12%); DAP 934 (+1,2%; +2%); MAP 979 (+1,8%; +6%); kali 502 (+1,6%; +4%); 10-34-0 702 (−2,1%; +5%); UAN28 442 (+2,8%; +5%); UAN32 485 (+6,1%; +4%). Tuần so sánh của tháng trước là 7–11/9/2026 (urê 658; amoniac khan 938; DAP 923; MAP 962; kali 494, theo bản tin DTN tuần ấy); phần trăm so với tháng trước do chương tính từ hai bảng giá. Phần trăm so với cùng kỳ là số của DTN; riêng DAP, DTN ghi +2% còn phép tính từ bảng cho khoảng +1,4%, chương giữ số của DTN. Bài đọc qua công cụ tóm tắt.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3

Câu hỏi 1. Ai nắm từng khâu của chuỗi phân bón, và điểm nghẽn nằm ở sản xuất hay ở thương mại?

1. 6
   Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Mineral Commodity Summaries 2026, chương “Nitrogen (fixed), ammonia” (https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-nitrogen.pdf), tháng 2/2026, đọc 19/10/2026. Sản lượng amoniac thế giới năm 2025 (ước tính) 160 triệu tấn nitơ: Trung Quốc 49,0; Ấn Độ 15,0; Nga 15,0; Mỹ 14,0; Indonesia 6,0; Ả Rập Xê Út 5,2; Iran 4,8; Qatar 3,0 (nghìn tấn ghi trong bảng, đổi sang triệu tấn). Phần trăm trong Bảng 10.1 (Trung Quốc 30,6%; Ấn Độ và Nga mỗi nước 9,4%) và tổng ba nước đứng đầu (49%) do chương tính; ba nước vùng Vịnh (Ả Rập Xê Út, Iran, Qatar) cộng 13,0 triệu tấn, tức 8,1%. USGS không liệt kê riêng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Bahrain nên 13,0 là cận dưới. USGS mô tả khí tự nhiên là nguyên liệu chủ yếu của amoniac ở Mỹ. Phần quặng phốt phát lấy từ chương “Phosphate rock” (https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-phosphate.pdf): 250 triệu tấn năm 2025, Trung Quốc 110 (44,0%), Ma-rốc 36 (14,4%), Mỹ 20 (8,0%); số của Trung Quốc chỉ gồm các mỏ lớn.
2. 7
   Hiệp hội Phân bón Quốc tế (IFA), “2026 Medium-Term Fertilizer Outlook” (https://cms.ifastat.org/media/pptlwwda/2026-medium-term-fertilizer-outlook-report.pdf), bản trình chiếu đề ngày 6/5/2026, đọc 19/10/2026. Phần của Trung Đông (Iran, Qatar, Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain) trong thương mại thế giới năm 2024: urê 34%, amoniac 23%, MAP và DAP cộng lại 18%, lưu huỳnh 49% (trang 4). Lưu thông hàng hải qua eo Hormuz “gần như dừng hẳn” từ 28/2 (trang 8). Nhiều chính phủ ban hành hoặc mở rộng hạn chế xuất khẩu phân bón, nêu tên Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập (trang 6). Nhu cầu niên vụ 2025/26 (dự báo): nitơ 118,9; P2O5 47,5; K2O 40,5 triệu tấn (trang 13). Công suất tăng thêm giai đoạn 2026–2030: 17, 5 và 5 triệu tấn (trang 12); bản trích không ghi nhãn dưỡng chất cho từng số, nhãn nitơ, lân, kali suy từ bố cục biểu đồ, và đơn vị (tấn sản phẩm hay tấn dưỡng chất) chưa kiểm. Các tỷ số 14,3%, 10,5% và 12,3% (17, 5 và 5 chia cho 118,9; 47,5 và 40,5), do chương tính. Đọc qua công cụ tóm tắt; cần đối chiếu từng trang với bản gốc trước khi in.Cũng dùng ở: Câu hỏi 2; Câu hỏi 5
3. 8
   USGS, Mineral Commodity Summaries 2026, chương “Potash” (https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-potash.pdf), tháng 2/2026, đọc 19/10/2026. Sản lượng kali thế giới năm 2025 (ước tính) 49 triệu tấn K2O: Canada 15,0 (30,6%); Nga 10,0 (20,4%); Belarus 6,0 (12,2%); Trung Quốc 6,3. Ba nước đứng đầu chiếm 63,3% (do chương tính). Tỷ lệ ba nước đứng đầu của amoniac (49%), quặng phốt phát (66%) và lưu huỳnh (41%) cũng do chương tính từ các bảng USGS ở các chương tương ứng (6 và 9).
4. 9
   USGS, Mineral Commodity Summaries 2026, chương “Sulfur” (https://pubs.usgs.gov/periodicals/mcs2026/mcs2026-sulfur.pdf), tháng 2/2026, đọc 19/10/2026. Sản lượng lưu huỳnh thế giới năm 2025 (ước tính) 84,0 triệu tấn: Trung Quốc 19,0 (22,6%); Mỹ 8,1 (9,6%); Nga 7,5 (8,9%); Ả Rập Xê Út 7,2; Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất 6,3; Qatar 3,1; Iran 2,1; Kuwait 1,3. Năm nước vùng Vịnh cộng 20,0 triệu tấn, tức 23,8% (do chương tính). USGS ghi số của Mỹ, Canada, Nhật Bản và Kazakhstan là số năm 2024 và số của Trung Quốc gồm nhiều nguồn phụ phẩm. Nguồn không cho tỷ lệ lưu huỳnh dùng cho phân bón.
5. 10
   Fertilizer Daily, “Global corn and wheat acreage may cut by 3% in 2026 due to growing fertilizer costs amid Middle Eastern conflict”, 26/5/2026 (https://www.fertilizerdaily.com/20260526-global-corn-and-wheat-acreage-may-cut-by-3-in-2026-due-to-growing-fertilizer-costs-amid-middle-eastern-conflict/), đọc 19/10/2026. Bài đưa lại phân tích của Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI) đăng tháng 4/2026 (Charlotte Hebebrand, Joseph Glauber, Rob Vos, Brendan Rice): diện tích gieo trồng ngô và lúa mì mỗi loại giảm khoảng 3% năm 2026 so với năm trước vì nông dân chuyển khỏi cây cần nhiều đạm; khảo sát ý định gieo trồng của USDA đến tuần thứ hai tháng 3 cho diện tích đậu tương tăng 4%, và có thể chưa phản ánh giá tháng 4 và tháng 5. Bình thường khoảng 30% thương mại phân bón, khoảng 20% thương mại LNG và khoảng 27% dầu thô đường biển đi qua Hormuz. Bài không có tác động lên năng suất. Chương chưa đọc bản gốc của IFPRI; cần đối chiếu.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 3.

Câu hỏi 2. Hai cú sốc, năm 2022 và năm 2026, đã đi qua chuỗi theo cách nào, và giá từng loại phân đã đi ra sao?

1. 11
   Charlotte Hebebrand và Joseph Glauber, IFPRI, “Russia-Ukraine war after a year: Impacts on fertilizer production, prices, and trade flows” (https://www.ifpri.org/blog/russia-ukraine-war-after-year-impacts-fertilizer-production-prices-and-trade-flows), 9/3/2023, đọc 19/10/2026. Xuất khẩu kali của Belarus năm 2022 thấp hơn năm 2021 ít nhất 50% (do trừng phạt và hạn chế quá cảnh qua lãnh thổ EU); xuất khẩu amoniac của Nga giảm 63% trong tháng 1–8/2022 so với cùng kỳ 2021 (chủ yếu do đóng đường ống Tolyatti–Odesa); xuất khẩu DAP của Trung Quốc giảm 43% và urê giảm 47% năm 2022 so với 2021. Năm 2020: Nga 14% thương mại urê và 11% thương mại phân lân; Nga và Belarus cùng 41% thương mại kali. Đọc qua công cụ tóm tắt.
2. 12
   Fertilizer Daily, “WTO Hormuz trade tracker: fertilizer shipments near zero, September 2026”, 11/9/2026 (https://www.fertilizerdaily.com/20260911-wto-hormuz-trade-tracker-fertilizer-shipments-near-zero-september-2026/), đọc 19/10/2026. Bộ theo dõi thương mại eo biển Hormuz của WTO và AXSMarine, cập nhật đến đầu tháng 9/2026, ghi lượng phân bón vận chuyển “vẫn gần bằng không” dù biên bản ghi nhớ về tọa độ tuyến an toàn tháng 6. Bài không có số tấn hay phần trăm. Câu về “sự dừng gần như hoàn toàn bắt đầu từ cuối năm 2025” trong bài mâu thuẫn với các nguồn khác (chiến sự bắt đầu 28/2/2026) và không được chương dùng. Bài không nối bộ theo dõi với số tàu của UKMTO; hai số đo được chương đặt cạnh nhau (xem Chương 8).
3. 13
   Fertilizer Daily, “Tampa sulfur price record”, 15/7/2026, dẫn Argus Media ngày 13/7/2026 (https://www.fertilizerdaily.com/20260715-tampa-sulfur-price-record/), đọc 19/10/2026. Giá hợp đồng quý 3/2026 tại Tampa là 705 USD/tấn dài giao tại nơi nhận, “kỷ lục của thước đo này”, tăng 50 USD (khoảng 8%) so với 655 USD của quý 2; giá giao ngay xuất khẩu vùng Vịnh Mexico của Mỹ ngày 9/7/2026 là 1.100–1.150 USD/tấn tại cảng xuất (fob). Một tuần trước đó tập đoàn dầu khí Kuwait (KPC) nâng giá thêm 145 USD lên 950 USD/tấn, mức kỷ lục, và Mosaic giảm sản lượng phân lân ở bốn nhà máy Mỹ vì thiếu nguyên liệu. Bài không nêu mức kỷ lục trước đó của thước Tampa, chỉ nói giá quý 2 đã vượt đỉnh năm 2008. Đơn vị: một tấn dài bằng 1,016 tấn mét.
4. 14
   John Baffes và Kaltrina Temaj, Ngân hàng Thế giới, “Fertilizer prices surge as Strait of Hormuz disruptions tighten supplies”, blog dữ liệu, 14/5/2026 (https://blogs.worldbank.org/en/opendata/fertilizer-prices-surge-as-strait-of-hormuz-disruptions-tighten-), đọc 19/10/2026. Chỉ số giá phân bón tăng hơn 12% trong quý 1/2026 so với quý trước (lần tăng thứ sáu trong bảy quý), tháng 4/2026 cao nhất từ tháng 10/2022; dự báo cả năm 2026 tăng hơn 30% và dịu bớt năm 2027; các đợt tăng trước: hơn 100% (2021) và 55% (2022). Urê vượt 850 USD/tấn trong tháng 4, cao hơn 80% so với tháng 2; dự báo cả năm tăng gần 60%. Khả năng chi trả phân bón của nông dân xuống mức thấp nhất từ giữa năm 2022; khả năng chi trả kali tính theo giá lương thực còn gần mức trước năm 2020. Bài viết có câu mơ hồ về phần của eo Hormuz trong thương mại urê (“Trung Đông chiếm gần một phần tư xuất khẩu urê toàn cầu”), nên chương không dùng. Số của blog (urê cao hơn 80%) khác nhẹ số tính từ Pink Sheet (81,5%, tháng 4 so với tháng 2) vì blog làm tròn; chương dùng số tính từ Pink Sheet.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3
5. 15
   Ngân hàng Thế giới, “Commodity Markets: Pink Sheet”, ấn bản tháng 8/2026 (https://thedocs.worldbank.org/en/doc/74e8be41ceb20fa0da750cda2f6b9e4e-0050012026/related/CMO-Pink-Sheet-August-2026.pdf), đọc 19/10/2026. Giá tháng 5, 6 và 7/2026 (USD/tấn): urê 770,5; 453,1; 400,0. DAP 769,5; 783,8; 781,3. Kali clorua 405,0; 402,5; 396,5. Chỉ số phân bón 199,7; 156,1; 149,3. Brent 107,5; 85,4; 83,4 USD/thùng. Bình quân quý của chỉ số phân bón, lấy từ bảng quý của các ấn bản tháng 8 và tháng 10/2026: quý 1/2026 154,7; quý 2/2026 188,2; quý 3/2026 147,6; chương lấy trung bình ba số ấy là 163,5 và so với trung bình bốn chỉ số quý của năm 2025 là 138,7 (trong đó quý 3/2025 là 153,4 và quý 4/2025 là 137,6). Các tỷ lệ phần trăm của chương (urê giảm 41,2% từ tháng 5 sang tháng 6; urê giảm 13,7% và DAP tăng 27,8% giữa tháng 2 và tháng 9; chỉ số cao hơn 17,9%) do chương tính; số liệu qua công cụ đọc trang.Cũng dùng ở: Câu hỏi 4; Câu hỏi 5
6. 16
   Ngân hàng Thế giới, “Commodity Markets: Pink Sheet”, ấn bản tháng 5/2026 (https://thedocs.worldbank.org/en/doc/74e8be41ceb20fa0da750cda2f6b9e4e-0050012026/related/CMO-Pink-Sheet-May-2026.pdf), đọc 19/10/2026. Giá tháng 2, 3 và 4/2026 (USD/tấn): urê 472,0; 725,6; 856,9. DAP 626,5; 658,3; 725,3. Kali clorua 372,5; 380,6; 401,3. Chỉ số phân bón 145,0; 183,0; 208,7. Lúa mì 257,6; 276,0; 282,0. Ngô 209,6; 212,7; 214,0. Gạo 409,0; 381,0; 403,0. Các chỉ số quy về tháng 2 bằng 100 trong Hình 10.1 và 10.2 là phép chia của chương.Cũng dùng ở: Câu hỏi 4
7. 17
   Reuters, “China allows fresh urea exports amid Iran war-fuelled fertiliser crisis, sources say”, 27/5/2026, đọc qua AJOT (https://www.ajot.com/news/china-allows-fresh-urea-exports-amid-iran-war-fuelled-fertiliser-crisis-sources-say), 19/10/2026; cùng tin có ở TimesLive. Theo “một số nguồn trong ngành và tài khoản mạng xã hội”, khoảng 1,5 triệu tấn urê sẽ được cấp hạn ngạch; Reuters không kiểm chứng được tổng này và bản tin không nêu khung thời gian. Trung Quốc xuất 4,9 triệu tấn urê năm 2025 (StoneX), thấp hơn khoảng 5–5,5 triệu tấn của các năm trước. Trung Quốc cấm xuất khẩu nhiều loại phân vào tháng 3 để bảo vệ nông dân trong nước; urê do hạn ngạch quản lý. Ấn Độ nhập hơn 40% urê và DAP từ Trung Đông năm 2025 và được mô tả là sẽ đón nhận hạn ngạch. Chương chưa đọc bản Reuters gốc.Cũng dùng ở: Câu hỏi 5

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 2, 3, 4, 7.

Câu hỏi 3. Giá phân bón đã tới nông trại chưa, và nông dân đã bón ít đi bao nhiêu?

1. 18
   Liên đoàn Nông trại Mỹ (AFBF), khảo sát 3–11/4/2026 với hơn 5.700 nông dân (hội viên và không hội viên) ở mọi bang và Puerto Rico, công bố 14/4/2026; đọc qua Farm Bureau Idaho (https://www.idahofb.org/news-room/posts/nationwide-survey-most-farmers-can-t-afford-fertilizer/) và Shaw Local, 27/4/2026 (https://www.shawlocal.com/news/2026/04/27/afbf-survey-majority-of-us-farmers-unable-to-meet-fertilizer-needs/), 19/10/2026. 70% nói không mua đủ phân cho mùa 2026 (Farm Bureau Idaho); Shaw Local ghi 65,25%. Chương dùng 70% và ghi lệch ở đây; cần xem báo cáo gốc của AFBF. Theo vùng (không mua đủ): gần 8 trên 10 ở miền Nam (Shaw Local: 78%), 69% Đông Bắc, 66% miền Tây, 48% Trung Tây. Đã mua trước: Trung Tây 67%, Đông Bắc 30%, miền Tây 31%, miền Nam 19%. Nhiều người trả lời nói sẽ bỏ lần bón đầu xuân và hy vọng giá giảm về sau (Farm Bureau Idaho).
2. 19
   Henrique Monaco, Joana Colussi, Gary Schnitkey, Nick Paulson, Andre Vieira Lobo và Joao Arromatte Caregnato, “The Iran conflict and fertilizer markets: why Brazil faces greater near-term risk than the U.S.”, farmdoc daily 16(62), Đại học Illinois, 10/4/2026 (https://farmdocdaily.illinois.edu/2026/04/the-iran-conflict-and-fertilizer-markets-why-brazil-faces-greater-near-term-risk-than-the-u-s.html), đọc 19/10/2026. Brazil nhập khoảng 90% lượng đạm, lân và kali tiêu dùng giai đoạn 2020–2023 (khoảng 99% năm 2023, theo Pereira và Cardoso 2025); quyết định mua phân cho đậu tương tập trung tháng 2–5 và cho ngô tháng 7–11; đậu tương gieo tháng 10–11; khoảng 70% lượng nhập khẩu hằng năm về cảng tháng 4–9; đến 3/4/2026 mới mua khoảng 30% lượng phân cho vụ đậu tương 2026/27, so với khoảng 40% ở các năm gần đây. Trang ghi tên người viết khác với danh sách tác giả; chương theo danh sách tác giả.
3. 20
   USDA, báo cáo Crop Production và WASDE tháng 10/2026, công bố ngày 9/10/2026; số của Mỹ qua DTN, “USDA raises corn yield 2.7 bpa to 181.2” (https://www.dtnpf.com/agriculture/web/ag/news/article/2026/10/09/usda-raises-corn-yield-2-7-bpa-181-2); số thế giới từ bảng WASDE (https://esmis.nal.usda.gov/sites/default/release-files/796099/wasde1026.txt), đọc 19/10/2026. Năng suất ngô Mỹ 2026/27 dự báo 181,2 giạ/mẫu Anh, cao hơn 2,7 so với dự báo tháng 9 (178,5); DTN ghi USDA đi ngược kỳ vọng trước báo cáo. Thế giới 2026/27 (triệu tấn; so với 2025/26): lúa mì sản lượng 822,39 (844,06; −2,6%), tồn kho cuối niên vụ 276,04 (281,55; −2,0%); ngô sản lượng 1.293,75 (1.330,62; −2,8%), tồn kho cuối niên vụ 280,44 (307,16; −8,7%); các phần trăm do chương tính. Tệp WASDE đọc qua công cụ tóm tắt, không ghi ngày phát hành (ngày lấy từ DTN) và 2.760 ký tự cuối chưa đọc.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 5, 10, 14.

Câu hỏi 4. Giá lương thực đã tăng chưa, và phần tăng có quy được cho phân bón không?

1. 21
   FAO, “Cereal Supply and Demand Brief”, 2/10/2026 (https://www.fao.org/worldfoodsituation/csdb/en/), đọc 19/10/2026. Sản lượng ngũ cốc thế giới 2026: 2.979 triệu tấn, thấp hơn 2,1% so với mức kỷ lục của năm trước, vẫn là vụ lớn thứ hai trong lịch sử; lúa mì 813,9 (giảm 3,3%), ngũ cốc thô 1.612 (giảm 1,3%; ngô giảm vì “thời tiết khô và nóng ở Liên minh châu Âu và Mỹ”), gạo 552,5 (giảm 2,4%; mưa gió mùa giảm và phân bố kém ở Ấn Độ). Sử dụng 2.966 triệu tấn (tăng 0,1%); tồn kho cuối niên vụ 2026/27 là 950,0 triệu tấn, bằng 31,7% mức sử dụng, so với 32,0% của niên vụ trước; thương mại 505,8 triệu tấn, giảm 3,5%, FAO gán cho tuyến Biển Đen bị hạn chế và thiếu năng lực vận tải thay thế. Bản tin không có câu nào gán thay đổi cho chi phí phân bón (kết luận từ việc đọc bản tóm tắt qua công cụ; cần đọc lại toàn văn trước khi in).
2. 22
   Adnkronos (bản tiếng Anh), “UN: shockwaves around the globe, severe hunger for 45m more people with protracted Iran war”, 17/3/2026 (https://english.adnkronos.com/2026/03/17/un-shockwaves-around-the-globe-severe-hunger-for-45m-more-people-with-protracted-iran-war/), đọc 19/10/2026. Phó giám đốc điều hành WFP Carl Skau: khoảng 45 triệu người nữa đối mặt đói nghiêm trọng năm 2026, thêm vào 318 triệu người đang đói, nếu chiến sự kéo quá tháng 6 và giá dầu giữ trên 100 USD/thùng; chi phí năng lượng, nhiên liệu và phân bón tăng được nêu là kênh. Ước tính vùng với dầu 100 USD kéo dài: châu Á 9,1 triệu; Đông và Nam Phi 17,7 triệu; Tây và Trung Phi 10,4 triệu; Mỹ Latinh và Caribe 2,2 triệu; Trung Đông và Bắc Phi 5,2 triệu. Brent bình quân tháng 6 và 7/2026 là 85,4 và 83,4 USD, tháng 9 là 116,8 USD (15).
3. 23
   Charlotte James, S&P Global Commodity Insights, “Sri Lanka resurfaces as major rice buyer as fertilizer import ban leads to output decline”, 10/2/2022 (https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/agriculture/021022-sri-lanka-resurfaces-as-major-rice-buyer-as-fertilizer-import-ban-leads-to-output-decline), đọc 19/10/2026. Ngày 6/5/2021 chính phủ Sri Lanka cấm nhập khẩu phân bón và hóa chất nông nghiệp. Dự trữ ngoại hối khoảng 3,1 tỷ USD vào tháng 12/2021, nợ nước ngoài gần 7 tỷ USD đến hạn năm 2022 (khoảng 10% nợ Trung Quốc); bài không gán các số này cho nguồn nào. Bài không nêu việc dỡ lệnh cấm.
4. 24
   Maneesha Dullewe, The Sunday Morning (Sri Lanka), 8/12/2024 (https://www.themorning.lk/articles/TGzobRvE7j7YaKtqb4aF), đọc 19/10/2026, dẫn số của Cục Thống kê (DCS) và Viện Nghiên cứu và Đào tạo Nông nghiệp Hector Kobbekaduwa (HARTI). Sản lượng lúa của hai vụ Maha 2021/22 và Yala 2022 giảm 1.756.691 tấn xuống 3.392.905 tấn; hai vụ Maha 2020/21 và Yala 2021 là 5.149.596 tấn (hiệu 5.149.596 − 1.756.691 = 3.392.905); mức giảm khoảng 34% do chương tính. DCS: năng suất lúa vụ Maha 2021/22 giảm 36%. HARTI (nghiên cứu 2023): năng suất vụ Maha giảm từ 1.818 xuống 847 kg/mẫu Anh (hơn 50%) và diện tích canh tác giảm 5%; chương không dùng số HARTI vì hai số năng suất lệch nhau và bài không giải thích. Bài không ghi phần trăm sản lượng và không có số riêng vụ Maha.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 1, 2, 15, 16.

Câu hỏi 5. Các chính phủ đã dùng công cụ nào, và công cụ nào có tác dụng đo được?

1. 25
   Andrey Viktorov, “Russia Sets 20.07M-Tonne Fertilizer Export Quota Through November 2026”, Fertilizer Daily, 24/4/2026 (https://www.fertilizerdaily.com/20260424-russia-limits-fertilizer-exports-to-20-million-tons-through-november-2026/), đọc 19/10/2026. Nghị quyết Chính phủ Nga số 431 ngày 17/4/2026: hạn ngạch 20.070.284 tấn cho 1/6–30/11/2026, gồm urê và một số phân đạm 8.750.831 tấn, amoni nitrat 4.255.316 tấn, phân hỗn hợp 7.064.137 tấn (ba số cộng đúng 20.070.284). Kỳ trước (1/12/2025–31/5/2026) khoảng 18,7 triệu tấn; mức cao hơn 7,3% do chương tính. Chương chưa đọc văn bản nghị quyết; cần đối chiếu.
2. 26
   Eunews, “EU to suspend tariffs on nitrogen-based fertilisers for one year”, 22/5/2026 (https://www.eunews.it/en/2026/05/22/eu-to-suspend-tariffs-on-nitrogen-based-fertilisers-for-one-year/); Baker McKenzie, “EU: one-year suspension of customs duties on certain fertilisers”, 28/5/2026 (https://globalimportblog.bakermckenzie.com/2026/05/28/eu-one-year-suspension-of-customs-duties-on-certain-fertilisers/), đọc 19/10/2026. Hội đồng ngày 22/5/2026 chấp thuận miễn thuế một năm với một số phân đạm (urê và amoniac được nêu tên); mức thuế tối huệ quốc thường áp 5,5–6,5% (Baker McKenzie); trần khối lượng bằng nhập khẩu theo thuế tối huệ quốc năm 2024 cộng 20% lượng nhập từ Nga và Belarus năm 2024; không áp dụng cho hàng gốc Nga và Belarus; hàng đã được miễn thuế theo ưu đãi nằm ngoài phạm vi. Ủy ban ước tính tiết kiệm khoảng 60 triệu euro, sẽ theo dõi thị trường và có thể đề xuất gia hạn hoặc sửa. Hiệu lực vào ngày sau khi đăng Công báo EU (ngày đăng không có trong hai nguồn). Danh mục mã hàng không có trong hai nguồn. Chương chưa đọc thông cáo của Hội đồng; cần đối chiếu.
3. 27
   USDA, thông cáo về chương trình “Fertilizer Investment & Expansion for Long-Term Domestic Supply (FIELDS)” (https://www.usda.gov/node/68836), 1/7/2026, đọc 19/10/2026. Bộ trưởng Brooke L. Rollins công bố; USDA Rural Development quản lý; 500 triệu USD theo thẩm quyền của Commodity Credit Corporation; mỗi khoản từ 15 đến 150 triệu USD; hỗ trợ xây và mở rộng nhà máy phân bón trong nước (nitơ, lân, kali, lưu huỳnh), ưu tiên dự án sẵn sàng thi công và khả thi tài chính; hồ sơ nộp qua Grants.gov đến 23:59 ngày 15/8/2026. Thông cáo không nói khoản hỗ trợ là trợ cấp hay cho vay.
4. 28
   Fertilizer Daily, “IFDC Fertilizer Crisis Bulletin 24: nitrogen pullback, China urea”, 20/8/2026 (https://www.fertilizerdaily.com/20260820-ifdc-fertilizer-crisis-bulletin-24-nitrogen-pullback-china-urea/), đọc 19/10/2026. Bản tin số 24 của Trung tâm Phát triển Phân bón Quốc tế (IFDC) ngày 11/8/2026: giá đạm “giảm mạnh từ các đỉnh tháng 7”; dữ liệu thị trường gần đây cho thấy việc Trung Quốc mở lại xuất khẩu là một yếu tố then chốt của đợt giảm giá urê; việc đảo ngược hạn ngạch của Trung Quốc có thể nhanh chóng đẩy giá lên lại; eo Hormuz thường mang khoảng một phần ba phân bón giao dịch toàn cầu và lưu thông thương mại vẫn bị hạn chế. Bài không nêu mức giá, khối lượng hay thời hạn hạn ngạch. Cụm “đỉnh tháng 7” của IFDC không khớp chuỗi urê của Ngân hàng Thế giới (đỉnh tháng 4) nên chương không dùng cụm ấy; hai bên có thể dùng thước giá khác nhau. Chương chưa đọc bản tin gốc của IFDC.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 4, 7, 15, 17.

Câu hỏi 6. Việt Nam đứng ở đâu?

1. 29
   Chứng khoán An Bình (ABS), Phòng Phân tích Đầu tư, “Ngành phân bón: kết quả kinh doanh quý 1/2026” (https://www.abs.vn/wp-content/uploads/2026/05/NGANH-PHAN-BON_13.05.2026.pdf), tên tệp ghi 13/5/2026, giá tham chiếu ngày 12/5/2026, đọc 19/10/2026. Sản lượng quý 1/2026: tổng gần 1,85 triệu tấn (−7,8%); urê 661 nghìn tấn (−9,6%); NPK 798 nghìn tấn (−5,4%); phân lân 247 nghìn tấn (−19,7%); DAP 141 nghìn tấn (+17,4%) (trang 3). Công suất urê khoảng 2,8 triệu tấn/năm, nhu cầu khoảng 2,1 triệu tấn/năm; nhập khẩu urê quý 1 khoảng 23,2 nghìn tấn, bằng 3,3% sản lượng nội địa (trang 9). Trang 9 ghi sản xuất urê của doanh nghiệp trong nước gần 698 nghìn tấn, lệch với 661 ở trang 3; báo cáo không giải thích, chương dùng 661. Đạm Cà Mau và Đạm Phú Mỹ có hợp đồng khí dài hạn với PV GAS (trang 9, 12); nhóm phân hỗn hợp phụ thuộc lưu huỳnh và kali nhập khẩu (trang 6, 10). Nhập khẩu quý 1: 914 nghìn tấn (−31,4%; Hải quan qua trungtamwto ghi −32,24%, chương không dùng số nhập quý 1). Báo cáo của công ty chứng khoán, không phải số thống kê chính thức.
2. 30
   trungtamwto.vn (VCCI), “Ngành phân bón Việt Nam đang đối mặt với nan đề về khả năng tự chủ” (https://trungtamwto.vn/chuyen-de/32325-nganh-phan-bon-viet-nam-dang-doi-mat-voi-nan-de-ve-kha-nang-tu-chu), 4/5/2026, lấy từ Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, đọc 19/10/2026. Phần phân tích tự chủ và phụ thuộc nhập khẩu do KAFI Research cung cấp: kali phụ thuộc gần như tuyệt đối vào nhập khẩu, chủ yếu từ Canada và Belarus; DAP và MAP nhập chủ yếu từ Trung Quốc; khí đầu vào urê của Đạm Cà Mau có giá neo theo Brent và dầu HSFO Singapore và “đang tăng mạnh”; dự án khai thác muối kali của Vinachem tại Lào tái khởi động đầu 2025 sau 8 năm tạm dừng, công suất giai đoạn 1 dự kiến hơn 250.000 tấn kali/năm. Bài không nêu tỷ lệ tự cung và không đề cập lưu huỳnh hay amoniac.
3. 31
   Tạp chí Thương Trường, bài về xuất nhập khẩu phân bón, đăng 8/9/2026 17:25 (https://thuongtruong.com.vn/news/phan-bon-viet-tang-toc-xuat-khau-nhap-khau-giam-sau-169180.html), đọc 19/10/2026; số gốc của Cục Hải quan (Bộ Tài chính). Nhập khẩu bảy tháng đầu 2026: khoảng 2,38 triệu tấn, 814,47 triệu USD (lượng −36,6%, giá trị −36,8%); Trung Quốc 976.370 tấn, 286,68 triệu USD (lượng −40,51%, kim ngạch −46,9%; tỷ trọng từ 41,89% xuống 35,2%); Nga 344.280 tấn, 164,97 triệu USD (lượng −33,83%, giá trị −31,92%; tỷ trọng từ 18,8% lên 20,26%); ASEAN 227.390 tấn, 79,86 triệu USD. Công cụ đọc trang báo lần đầu rằng các tỷ trọng là theo lượng; chương kiểm lại: 286,68 chia 814,47 là 35,2% và 164,97 chia 814,47 là 20,26%, nên là tỷ trọng theo giá trị (Trung Quốc theo lượng khoảng 41%: 976.370 chia 2,38 triệu). Xuất khẩu đến hết 15/8/2026: hơn 1,9 triệu tấn, gần 1,07 tỷ USD (lượng +38,2%, giá trị +80,8%); giá bình quân tăng khoảng 30,8% là phép tính của chương (1,808 chia 1,382). Cần đối chiếu số với bản gốc của Cục Hải quan trước khi in.
4. 32
   Cục Thống kê, “Tổng quan chỉ số giá sản xuất, chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu, chỉ số giá xuất khẩu, nhập khẩu quý III và 9 tháng năm 2026” (https://www.nso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2026/10/tong-quan-chi-so-gia-san-xuat-chi-so-gia-nguyen-nhien-vat-lieu-chi-so-gia-xuat-khau-nhap-khau-quy-iii-va-9-thang-nam-2026/), đăng 3/10/2026, đọc 19/10/2026. Chỉ số giá nhập khẩu 9 tháng đầu 2026 so với cùng kỳ: phân bón tăng 7,02%, hóa chất tăng 10,11%; chỉ số giá nhập khẩu chung quý 3 tăng 5,92%. Trang không có số riêng của phân bón cho quý 3 và không có chỉ số giá xuất khẩu phân bón. Tệp PDF đính kèm chưa đọc.
5. 33
   Chu Khôi, VnEconomy, “Nhập khẩu vật tư nông nghiệp giảm, giá nội địa vẫn neo ở mức cao” (https://vneconomy.vn/nhap-khau-vat-tu-nong-nghiep-giam-gia-noi-dia-van-neo-o-muc-cao.htm), 7/7/2026 10:53, đọc 19/10/2026; số của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Nhập khẩu sáu tháng đầu 2026 khoảng 2,1 triệu tấn, 694,3 triệu USD (lượng −34,9%, giá trị −33,9%); giá nhập bình quân khoảng 336,5 USD/tấn (+1,5%); Trung Quốc 43,5%, Nga 17,5%, Lào 7,7% thị phần. Giá bán lẻ tháng 6/2026 ở phía Nam (đồng/bao 50 kg): urê Trung Quốc 650.000, urê Phú Mỹ 710.000, DAP Trung Quốc 1.050.000, DAP Hàn Quốc 1.350.000. Bài ghi giá theo tháng 6 chứ không theo ngày. Phần trăm thị phần ở bài này (Trung Quốc 43,5%, Nga 17,5%) khác số bảy tháng của 31 vì khác kỳ và khác thước (không rõ thước); chương không dùng thị phần của bài này.
6. 34
   Thư viện Pháp luật, “Chính thức áp thuế GTGT 5% đối với phân bón từ 01/7/2025 đúng không?” (https://thuvienphapluat.vn/ma-so-thue/phap-luat-thue/chinh-thuc-ap-thue-gtgt-5-doi-voi-phan-bon-tu-0172025-dung-khong-204616.html), đăng 21/5/2025, cập nhật 10/4/2026, đọc 19/10/2026. Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, Điều 9 khoản 2 điểm b: “phân bón, quặng để sản xuất phân bón” chịu thuế suất 5% từ 1/7/2025; trước đó phân bón thuộc diện không chịu thuế theo Luật Thuế giá trị gia tăng 2008 (sửa đổi 2013, 2014, 2016), Điều 5 khoản 3a. Nguồn thứ cấp; bài có một chỗ ghi nhầm “sau 1/7/2026”. Cần đối chiếu văn bản luật gốc trước khi in.
7. 35
   Trung Chánh, Tuổi Trẻ Online (Kinh tế Sài Gòn), bài về cơ cấu chi phí làm ra hạt lúa, 12/5/2026 13:18 (https://tuoitre.vn/saigontimes/lam-ra-hot-lua-nong-dan-chiu-nhung-loai-chi-phi-nao-ty-trong-ra-sao-1061227430.htm), đọc 19/10/2026. Ông Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa Gạo Quốc tế (IRRI), tại hội thảo ở Cần Thơ ngày 12/5/2026: phân bón khoảng 29–32% và thuốc bảo vệ thực vật khoảng 27–31% chi phí một vụ lúa (cộng 58–61%). Bài không nêu vụ hay năm của các tỷ lệ, không có chi phí trên hécta, không nêu IPSARD hay bộ nào làm nguồn; chỉ nhắc vụ hè thu 2026 ở chỗ nông dân thua lỗ.

Kết luận: trả lời sáu câu hỏi

Mục này dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 4.