Tập 2·Phần III. Giá tài sản đang định giá điều gì

Chương 38

Rủi ro địa chính trị đi vào giá tài sản bằng đường nào

50 ghi chú nguồn, xếp theo từng mục của chương. Mỗi ghi chú có tên bài, đường dẫn đầy đủ, ngày đã đọc và điều cần lưu ý khi đọc.

• Đoạn mở đầu
• Câu hỏi 1
• Câu hỏi 2
• Câu hỏi 3
• Câu hỏi 4
• Câu hỏi 5
• Câu hỏi 6
• Câu hỏi 7

Đoạn mở đầu

1. 1
   Chỉ số S&P 500 và các chỉ số lớn của Mỹ ngày 30/9/2026: Federal Reserve Bank of St. Louis, cơ sở dữ liệu FRED, chuỗi SP500 (https://fred.stlouisfed.org/series/sp500); TheStreet, “Stock market today”, 30/9/2026 (https://www.thestreet.com/stock-market-today/stock-market-today-dow-jones-sp-500-nasdaq-updates-sept-30-2026). Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ 10 năm: FRED, chuỗi DGS10 (https://fred.stlouisfed.org/series/DGS10). Giá dầu Brent giao ngay: FRED, chuỗi DCOILBRENTEU (https://fred.stlouisfed.org/series/DCOILBRENTEU); giá đóng cửa ngày 28/9/2026 (119,97 USD, tăng 3,41%), 29/9 (113,96 USD, giảm 5,01%), 13/10 (125,78 USD) và 14/10 (126,55 USD) đọc trên TradingView ngày 17/10/2026 (trang tổng hợp lại chuỗi của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, nên là nguồn thứ cấp); chuỗi hiển thị là “Crude Oil Prices: Brent - Europe”, khung ngày, nguồn dữ liệu ghi trên biểu đồ là U.S. Energy Information Administration, điểm cuối 126,55 USD, biểu đồ tạo ngày 17/10/2026 lúc 04:43 UTC, ảnh chụp lưu cùng thư mục này (tradingview-brent-europe-17-10-2026.png); hai số ngày 13 và 14/10 khớp với trang giá giao ngay của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (https://www.eia.gov/dnav/pet/pet_pri_spt_s1_d.htm); giá hợp đồng kỳ hạn để so, đều không phải giá giao ngay: Reuters ghi Brent đóng cửa ngày 28/9 là 105,28 USD (qua Báo Lào Cai, 29/9/2026, https://baolaocai.vn/gia-xang-dau-hom-nay-299-cho-hai-phien-cuoi-truoc-ky-110-post910609.html), Fortune ghi 104,46 USD lúc 11 giờ ngày 28/9 và 100,19 USD lúc 14 giờ 40 ngày 29/9 theo giờ New York (https://www.fortune.com/article/price-of-oil-09-28-2026/ và https://www.fortune.com/article/price-of-oil-09-29-2026/); Al Jazeera, 28/9/2026 (https://www.aljazeera.com/economy/2026/9/28/oil-prices-surge-after-trump-rejects-irans-plan-to-reopen-strait-of-hormuz). Giá Brent khoảng 72 USD trước chiến tranh: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Oil Market Report, 12/3/2026 (xem ghi chú 2).Cũng dùng ở: Câu hỏi 3
2. 2
   Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Oil Market Report, tháng 3/2026 (12/3/2026) (https://iea.blob.core.windows.net/assets/a25ddf53-cd6c-4910-ac90-16bfd28399e7/-12MAR2026_OilMarketReport.pdf) và tháng 9/2026 (https://www.iea.org/reports/oil-market-report-september-2026); IEA, “The Middle East and global energy markets” (https://www.iea.org/topics/the-middle-east-and-global-energy-markets). Mô tả “gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ” là của IEA; các số về luồng dầu qua eo biển lấy từ báo cáo tháng 3/2026.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3

Câu hỏi 1. Mô hình dòng tiền chiết khấu làm được gì, và vì sao kém với rủi ro đuôi?

1. 3
   Aswath Damodaran, giáo sư Trường Kinh doanh Stern, Đại học New York: phần bù rủi ro cổ phần của thị trường trưởng thành 4,20% theo bài viết ngày 15/7/2026 (blog Musings on Markets và bản tin Substack, https://aswathdamodaran.substack.com/; trang chính xác của bài 15/7/2026 cần đối chiếu lại trước khi in). Lợi suất 5,29%: FRED, chuỗi DGS10. Các phép tính 15,38; 13,33 và các biến thể là phép tính giả định, không phải dự báo.
2. 4
   Aswath Damodaran, “Myth 5.5: Terminal value ate my DCF”, 30/11/2016 (https://aswathdamodaran.blogspot.com/2016/11/myth-55-terminal-value-ate-my-dcf.html).
3. 5
   Robert J. Barro, “Rare Disasters and Asset Markets in the Twentieth Century”, 2006 (https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3208215/Barro_RareDisasters.pdf); Robert J. Barro và José F. Ursúa, “Macroeconomic Crises since 1870”, NBER Working Paper 13940, 2008 (https://www.nber.org/papers/w13940).
4. 6
   Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu (GFSR) tháng 4/2026 (https://www.imf.org/en/publications/gfsr/issues/2026/04/14/global-financial-stability-report-april-2026). Diễn biến tháng 3/2026 (lợi suất 10 năm 3,97% lên 4,30%; cổ phiếu và vàng cùng giảm): Aswath Damodaran, “Oil, War and the Global Economy”, 2/4/2026 (https://aswathdamodaran.substack.com/p/oil-war-and-the-global-economy-the); FRED, chuỗi DGS10.
5. 7
   Rajnish Mehra và Edward C. Prescott, “The equity premium: a puzzle”, Journal of Monetary Economics, 1985; Thomas A. Rietz, “The equity risk premium: a solution”, Journal of Monetary Economics, 1988; Rajnish Mehra và Edward C. Prescott, “The equity risk premium: a solution?”, 1988 (https://asu.elsevierpure.com/en/publications/the-equity-risk-premium-a-solution/); Robert J. Barro và José F. Ursúa, “Rare Macroeconomic Disasters”, NBER Working Paper 17328, 2011 (https://www.nber.org/system/files/working_papers/w17328/w17328.pdf); CFA Institute Research Foundation, tổng quan về phần bù rủi ro cổ phần (https://rpc.cfainstitute.org/sites/default/files/-/media/documents/book/rf-lit-review/2007/rflr-v2-n1-4477-pdf.pdf).

Câu hỏi 2. Rủi ro địa chính trị nên đi vào dòng tiền hay vào lãi suất chiết khấu?

1. 8
   Aswath Damodaran, “Catastrophic Risk: Investing and Business Implications”, 16/2/2024 (https://aswathdamodaran.blogspot.com/2024/02/catastrophic-risk-investing-and.html); Damodaran, Investment Valuation, ấn bản 3, chương 33 (https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/pdfiles/val3ed/c33.pdf); Damodaran, “Myth 4.4: The discount rate is a receptacle for all risk” (https://aswathdamodaran.blogspot.com/2016/11/myth-44-ddiscount-rate-is-receptacle.html); Damodaran, “Country risk: determinants, measures and implications” (https://aswathdamodaran.substack.com/p/country-risk-determinants-measures).
2. 9
   Paulo Guimaraes và Tim Koller, McKinsey & Company, 2021, “Don’t overthink your approach to valuation in emerging markets” (https://www.mckinsey.com/business-functions/strategy-and-corporate-finance/our-insights/dont-overthink-your-approach-to-valuation-in-emerging-markets).
3. 10
   Geert Bekaert, Campbell R. Harvey, Christian Lundblad và Stephan Siegel, “Political risk and international valuation”, Journal of Corporate Finance, tập 37, 2016 (https://ideas.repec.org/a/eee/corfin/v37y2016icp1-23.html).
4. 11
   Aswath Damodaran, bảng phần bù rủi ro quốc gia, cập nhật 5/1/2026 (https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/datafile/ctryprem.html); Damodaran, “Country Risk 2026”, SSRN (https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=7107638). Bản tháng 7/2026 là tệp Excel (https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/pc/datasets/ctrypremJuly26.xlsx), chưa đọc được. Phần bù của Nga được gán bằng mức của Việt Nam vì chưa có xếp hạng.Cũng dùng ở: Câu hỏi 3; Câu hỏi 7

Câu hỏi 3. Năm 2026, thị trường đang tính giá rủi ro này bằng công cụ gì?

1. 12
   Aswath Damodaran, “The Price of Risk” (15/3/2026) (https://aswathdamodaran.substack.com/p/the-price-of-risk-an-equity-risk), “Oil, War and the Global Economy” (2/4/2026) (xem ghi chú 6) và “Data Update 2 for 2026” (https://aswathdamodaran.substack.com/p/data-update-2-for-2026-a-testing).
2. 13
   Phí bảo hiểm chiến tranh hàng hải ở eo Hormuz: The National, 17/7/2026 (https://www.thenationalnews.com/business/2026/07/17/war-risk-shipping-premium-surges-again-as-tensions-escalate-at-strait-of-hormuz/); Al Jazeera, 23/7/2026 (https://www.aljazeera.com/economy/2026/7/23/how-shipping-insurance-rates-are-rising-as-hormuz-bab-al-mandeb-shut-down); Insurance Journal, 23/7/2026 (https://www.insurancejournal.com/news/international/2026/07/23/878788.htm). Phí trước chiến tranh khoảng 0,25% theo Marsh, một công ty môi giới bảo hiểm (qua The National).
3. 14
   Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), “Gold Market Commentary, March 2026” (https://www.gold.org/goldhub/research/gold-market-commentary-march-2026) và “Gold Demand Trends, Q2 2026” (https://www.gold.org/goldhub/research/gold-demand-trends/gold-demand-trends-q2-2026).
4. 15
   IMF, GFSR tháng 4/2025, chương 2 (https://www.imf.org/-/media/files/publications/gfsr/2025/april/english/ch2.pdf) và phụ lục (https://www.imf.org/-/media/files/publications/gfsr/2025/april/english/ch2annex.pdf); IMF, bài blog 14/4/2025 (https://www.imf.org/en/blogs/articles/2025/04/14/how-rising-geopolitical-risks-weigh-on-asset-prices). Các phụ lục và bài blog nêu số hơi khác do định nghĩa và mẫu khác nhau; chương này dùng các số ở thân báo cáo.
5. 16
   Marsh Re, qua Business Insurance (https://www.businessinsurance.com/war-terrorism-and-political-violence-market-set-for-first-loss-making-year-marsh-re/); Center for Global Development, về cơ quan tài chính phát triển của Mỹ và bảo hiểm rủi ro chính trị (https://www.cgdev.org/blog/debt-swaps-war-zones-dfcs-political-risk-insurance-takes-center-stage).

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 1, 2, 11.

Câu hỏi 4. Khi rủi ro chính trị thành sự thật, giá đã đổi như thế nào?

1. 17
   Cổ phiếu Nga năm 2022: BusinessToday, 24/2/2022 (https://www.businesstoday.in/latest/world/story/russias-rtsi-index-crashes-50-on-war-with-ukraine-breaks-march-2020-covid-lows-323769-2022-02-24); CNN, 24/2/2022 (https://www.cnn.com/2022/02/24/investing/ruble-russian-stocks-crash/index.html); CNBC, 24/3/2022 (https://www.cnbc.com/2022/03/24/wild-moves-in-russian-stocks-as-market-reopens-after-month-long-shutdown.html); Sở Giao dịch Moscow, thông báo (https://www.moex.com/n45535); MSCI, hỏi đáp về Nga (https://www.msci.com/eqb/methodology/meth_docs/QAMSCI_Russia.pdf); Fortune, 3/3/2022 (https://fortune.com/2022/03/03/russia-firms-erased-msci-ftse-russell-stock-indexes-putin-ukraine-invasion-uninvestable); ETF Stream (https://www.etfstream.com/articles/msci-and-ftse-russell-to-remove-uninvestable-russia-stocks-from-indices).
2. 18
   Tổn thất của doanh nghiệp nước ngoài ở Nga: Reuters, qua Investing.com, về tổn thất vượt 107 tỷ USD (https://www.investing.com/news/stock-market-news/analysisforeign-firms-losses-from-exiting-russia-top-107-billion-3356107).
3. 19
   Tài sản chủ quyền của Nga: Al Jazeera, 12/12/2025 (https://www.aljazeera.com/news/2025/12/12/eu-looks-set-to-indefinitely-freeze-hundreds-of-billions-in-russian-funds); Interfax, về phán quyết của tòa Moscow với Euroclear (https://interfax.com/newsroom/top-stories/117600/); Euroclear, cập nhật về tài sản Nga bị trừng phạt, tháng 5/2026 (https://www.euroclear.com/newsandinsights/en/Format/Articles/russia-our-current-status/update-on-russian-sanctioned-assets-may-2026.html).
4. 20
   Các cuộc quốc hữu hóa: Encyclopaedia Iranica, “Oil agreements in Iran” (https://www.iranicaonline.org/articles/oil-agreements-in-iran/); NBER, Working Paper 33572, về quốc hữu hóa đồng ở Chile (https://www.nber.org/system/files/working_papers/w33572/w33572.pdf); ConocoPhillips, báo cáo quý 3/2025 (https://conocophillips.gcs-web.com/static-files/d09c2470-e30f-45e1-8542-0ae8a145e997).
5. 21
   Trung Quốc năm 2021: CNBC, 23/7/2021 (https://www.cnbc.com/2021/07/23/us-listed-china-education-stocks-plunge-as-beijing-regulators-crack-down.html); CGTN, 27/7/2021 (https://news.cgtn.com/news/2021-07-27/Chinese-tutoring-firms-shares-tank-after-regulatory-crackdown-12elR9P71Xq/index.html); CNBC, 1/9/2021 (https://www.cnbc.com/2021/09/01/morgan-stanley-chinese-education-companies-future-despite-crackdown.html); The Globe and Mail (https://www.theglobeandmail.com/investing/investment-ideas/article-half-a-trillion-dollars-wiped-from-china-markets-in-a-week-as/); Business Standard, theo Bloomberg, 2/2022 (https://www.business-standard.com/amp/article/international/china-s-new-crackdown-shows-1-5-trillion-tech-rout-not-over-yet-122021900133_1.html).
6. 22
   Yardeni Research, bảng thị trường giá lên và giá xuống (https://old.yardeni.com/wp-content/uploads/BullBearTables.pdf); Federal Reserve History, “Oil Shock of 1973–74” (https://www.federalreservehistory.org/-/media/Project/FedHistory/FedHistory/Documents/essaysPDFs/Oil-Shock-of-1973-74-_-Federal-Reserve-History.pdf) và “Oil Shock of 1978–79” (https://www.federalreservehistory.org/essays/oil-shock-of-1978-79).
7. 23
   Năm 1990: Yahoo Finance, bài học từ cuộc xâm lược Kuwait (https://finance.yahoo.com/news/lessons-from-iraq-kuwait-invasion-225924707.html). Các mức giảm của chỉ số S&P 500 tính theo bảng của Yardeni (ghi chú 22).
8. 24
   Khí đốt châu Âu năm 2022: S&P Global, 16/8/2022 (https://spglobal.com/commodity-insights/en/news-research/latest-news/natural-gas/081622-dutch-ttf-prices-hit-all-time-high-with-no-signs-of-slowing); Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA), về đợt tăng giá khí tháng 8/2022 (https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/2023-10/ESMA50-524821-2963_TRV_Article_the_August_2022_surge_in_the_price_of_natural_gas_futures.pdf); BASF, thông cáo 2/2023 (https://www.basf.com/global/en/media/news-releases/2023/02/p-23-131). Mức trên 265 euro mỗi megawatt giờ trong năm ngày 22–26/8/2022 và mức 5–35 euro của thập kỷ trước: Hội đồng Liên minh châu Âu (https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/a-market-mechanism-to-limit-excessive-gas-price-spikes/). Bài của S&P Global đề ngày 16/8/2022, tức trước giai đoạn năm ngày này, nên chỉ dùng để ghi nhận mức kỷ lục tại thời điểm đó.
9. 25
   IEA, Oil Market Report, 12/3/2026 (xem ghi chú 2); IEA, “The Middle East and global energy markets”.
10. 26
    Bloomberg Economics, 9/1/2024 (https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-01-09/war-over-taiwan-would-cost-world-economy-10-trillion-big-take).
11. 27
    TrendForce, 9/9/2026 (https://www.trendforce.com/presscenter/news/20260909-13225.html); MSCI Emerging Markets Index, 30/9/2026 (https://www.msci.com/indexes/index/891800); MSCI Taiwan Index (https://www.msci.com/indexes/index/915800); Taipei Times, 14/5/2026 (https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2026/05/14/2003857281). Tỷ trọng của TSMC trong chỉ số MSCI Đài Loan có ba con số khác nhau giữa các nguồn (54,00%; 56,61%; 58,33%); chương này dùng số của MSCI ngày 30/9/2026.

Câu hỏi 5. Sản xuất ngoài lợi thế so sánh tốn bao nhiêu, và ai trả?

1. 28
   IMF, Staff Discussion Note 2023/001, tháng 1/2023 (https://www.imf.org/-/media/Files/Publications/SDN/2023/English/sdnea2023001.ashx); IMF, Working Paper 2024, “The Price of De-risking” (https://www.imf.org/en/publications/wp/issues/2024/06/20/the-price-of-de-risking-reshoring-friend-shoring-and-quality-downgrading-545774).
2. 29
   Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, Liberty Street Economics, “Who is paying for the 2025 U.S. tariffs?”, 2/2026 (https://libertystreeteconomics.newyorkfed.org/2026/02/who-is-paying-for-the-2025-u-s-tariffs/); Alberto Cavallo, Paola Llamas và Franco Vazquez, “Tracking the Short-Run Price Impact of U.S. Tariffs”, Pricing Lab, Đại học Harvard (https://www.pricinglab.org/files/TrackingTariffs_Cavallo_Llamas_Vazquez.pdf).
3. 30
   Yale Budget Lab, 24/8/2026 (xem ghi chú 31); Fortune, 11/5/2026, tổng hợp nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas (https://fortune.com/2026/05/11/trumptariff-cost-full-pass-through-on-consumers/). Theo bài báo, lạm phát lõi tháng 3/2026 sẽ thấp hơn 0,80 điểm phần trăm nếu không có thuế; bài dẫn hai mức 2,3% và 3,2%, hai số này làm tròn nên không khớp hẳn với 0,80. Nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang (tháng 4/2026) về việc chi phí thuế đến giá bán sau bảy tháng cũng chỉ được đọc qua bài này, chưa mở bản gốc.
4. 31
   Tòa án Tối cao Mỹ, vụ số 24-1287, Learning Resources v. Trump, 20/2/2026 (https://supreme.justia.com/cases/federal/us/607/24-1287/); Perkins Coie (https://perkinscoie.com/insights/update/supreme-court-holds-ieepa-tariffs-unlawful-president-trump-terminates-and-partially); RVIA, về thuế Mục 122 và Mục 301 (https://www.rvia.org/news-insights/section-122-tariffs-replaced-new-section-301-forced-labor-tariffs); Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), “Trump’s new tariffs over forced labor are unlikely to survive in court” (https://www.piie.com/blogs/realtime-economics/2026/trumps-new-tariffs-over-forced-labor-are-unlikely-survive-court); Wharton Budget Model, 20/2/2026 và 9/9/2026 (https://budgetmodel.wharton.upenn.edu/p/2026-09-09-effective-tariff-rates-and-revenues-updated-september-9-2026/); Yale Budget Lab (https://budgetlab.yale.edu/research/state-us-tariffs).Cũng dùng ở: Câu hỏi 6
5. 32
   TechInsights, chi phí TSMC ở Arizona và Đài Loan (https://www.techinsights.com/blog/chip-insider-tsmcs-true-cost-arizona-versus-taiwan); Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) và Boston Consulting Group, “Government Incentives and U.S. Competitiveness in Semiconductor Manufacturing”, 9/2020 (https://www.semiconductors.org/wp-content/uploads/2020/09/Government-Incentives-and-US-Competitiveness-in-Semiconductor-Manufacturing-Sep-2020.pdf) và “Strengthening the Global Semiconductor Value Chain”, 4/2021 (https://www.semiconductors.org/wp-content/uploads/2021/05/BCG-x-SIA-Strengthening-the-Global-Semiconductor-Value-Chain-April-2021_1.pdf). SIA là hiệp hội ngành có lợi ích khi vận động cho trợ cấp.
6. 33
   Cefic (Hội đồng Công nghiệp Hóa chất châu Âu), “Chemical plant closures surge six-fold in Europe since 2022”, 28/1/2026 (https://cefic.org/news/chemical-plant-closures-surge-six-fold-in-europe-since-2022-reaching-37mt-new-report-finds/); Cefic, “European Chemical Closures & Investments Radar 2022–2025” (https://cefic.org/resources/european-chemical-closures-investments-radar-2022-2025/); Cefic, Chemical Trends Report Q2/2026 (https://cefic.org/app/uploads/2026/09/Chemical-Trends-Report-Q2-2026.pdf).
7. 34
   Benchmark Mineral Intelligence, về giá NdPr ngoài Trung Quốc, 21/8/2026 (https://source.benchmarkminerals.com/article/ex-china-ndpr-prices-slip-below-110-kg-price-floor-as-oversupply-builds); IEA, “Global Critical Minerals Outlook 2026” (https://www.iea.org/reports/global-critical-minerals-outlook-2026/executive-summary) và bình luận về kiểm soát xuất khẩu khoáng sản quan trọng (https://www.iea.org/commentaries/with-new-export-controls-on-critical-minerals-supply-concentration-risks-become-reality); MP Materials, báo cáo 8-K nộp Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC), 2025 (https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1801368/000119312525157310/d43796d8k.htm) và kết quả quý 2/2026 (https://mpmaterials.com/news/mp-materials-reports-second-quarter-2026-results/); Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu, Đại học Columbia (https://www.energypolicy.columbia.edu/mp-materials-deal-marks-a-significant-shift-in-us-rare-earths-policy/).
8. 35
   SteelBenchmarker, số 491, 30/9/2026 (https://steelbenchmarker.com/history.pdf); BloombergNEF, khảo sát giá pin, 12/2025 (https://about.bnef.com/insights/clean-transport/lithium-ion-battery-pack-prices-fall-to-108-per-kilowatt-hour-despite-rising-metal-prices-bloombergnef/). Thuế Mục 232 với thép, văn bản gốc (đối chiếu 17/10/2026): Tuyên bố 10947 ngày 3/6/2025, 90 FR 24199, đăng 9/6/2025 (https://www.federalregister.gov/documents/2025/06/09/2025-10524/adjusting-imports-of-aluminum-and-steel-into-the-united-states; https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2025-06-09/html/2025-10524.htm), nâng thép và nhôm từ 25% lên 50% từ 12:01 sáng giờ miền Đông ngày 4/6/2025; Tuyên bố 11021 ngày 2/4/2026, tài liệu 2026-06960, đăng 9/4/2026 (https://www.federalregister.gov/documents/2026/04/09/2026-06960/strengthening-actions-taken-to-adjust-imports-of-aluminum-steel-and-copper-into-the-united-states), giữ 50% cho sản phẩm thép và nhôm và tính trên toàn bộ trị giá hải quan từ 6/4/2026; Tuyên bố 11032 ngày 1/6/2026, 91 FR 34085, đăng 4/6/2026 (https://www.federalregister.gov/documents/2026/06/04/2026-11314/further-adjusting-the-tariff-regimes-for-imports-of-aluminum-steel-and-copper-into-the-united-states), chỉnh một số nhóm hàng phái sinh từ 8/6/2026. Các phụ lục của hai tuyên bố sau là hình ảnh nên chưa đọc từng dòng. Nguồn thứ cấp đối chiếu: White & Case, 13/6/2025 (https://www.whitecase.com/insight-alert/trump-administration-increases-steel-and-aluminum-section-232-tariffs-50-and-narrows) và 7/4/2026 (https://www.whitecase.com/insight-alert/united-states-modifies-steel-aluminum-and-copper-section-232-tariffs); Taft, 4/6/2026 (https://www.taftlaw.com/news-events/law-bulletins/trump-amends-tariffs-on-steel-aluminum-and-copper-imports/).
9. 36
   Tín dụng thuế đầu tư bán dẫn tăng từ 25% lên 35%: Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) (https://www.semiconductors.org/sia-applauds-passage-of-strengthened-semiconductor-investment-credit/).
10. 37
    ESMC Dresden: GTAI (Germany Trade & Invest), “TSMC breaks ground, secures subsidy for German plant” (https://www.gtai.de/en/meta/press/tsmc-breaks-ground-secures-subsidy-for-german-plant-1813224); NXP (https://www.nxp.com/company/about-nxp/newsroom/NW-ESMC-BREAKS-GROUND-ON-DRESDEN-FAB). Kumamoto nhà máy 2: TechNode, 28/10/2025 (https://technode.com/2025/10/28/tsmc-begins-construction-of-kumamoto-second-fab-with-13-9-billion-investment/). Có tin trì hoãn ở Nhật nhưng chỉ thấy tiêu đề (Digitimes), nên mốc cuối 2027 là kế hoạch, không phải kết quả.
11. 38
    TSMC, biên bản cuộc họp quý 4/2025, 15/1/2026 (https://investor.tsmc.com/english/encrypt/files/encrypt_file/reports/2026-01/51d09df96cd89ac19d65af39032b038dc2896a24/TSMC%204Q25%20Transcript.pdf); TSMC, kết quả quý 2/2026 (https://investor.tsmc.com/english/quarterly-results/2026/q2); Investing.com, biên bản cuộc họp quý 2/2026, 16/7/2026 (https://www.investing.com/news/transcripts/earnings-call-transcript-tsmc-lifts-2026-outlook-as-ai-demand-stays-hot-in-q2-2026-93CH-4794777).
12. 39
    Holland & Knight, về thương vụ Nippon Steel và US Steel, 6/2025 (https://www.hklaw.com/en/insights/publications/2025/06/nippon-steel-and-us-steel-announce-finalized-merger-agreement); Fortune, 14/6/2025 (https://fortune.com/2025/06/14/trump-nippon-steel-investment-us-steel-national-security-agreement).
13. 40
    Dario Caldara và Matteo Iacoviello, “Measuring Geopolitical Risk”, American Economic Review, 2022 (https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257%2Faer.20191823); trang dữ liệu chỉ số rủi ro địa chính trị (https://www.matteoiacoviello.com/gpr.htm).

Câu hỏi 6. Rủi ro nào nên đi vào núm vặn nào?

1. 41
   IMF, World Economic Outlook Update, tháng 7/2026 (https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/update/july/english/text.pdf); IEA, Oil Market Report, tháng 9/2026 (xem ghi chú 2).

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 31.

Câu hỏi 7. Việt Nam đứng ở đâu?

1. 42
   Hạng tín nhiệm của Việt Nam: VnEconomy, Moody’s nâng triển vọng, 5/2026 (https://en.vneconomy.vn/moodys-upgrades-vietnams-credit-outlook-to-positive.htm); Investing.com, Fitch xác nhận Việt Nam, 6/2026 (https://in.investing.com/news/world-news/fitch-affirms-vietnam-at-bb-on-solid-growth-stable-debt-93CH-5457631) và Cbonds (https://cbonds.com/news/3536975/), qua bản tóm tắt, chưa xác nhận trên trang của Fitch; The Investor, về S&P (https://theinvestor.vn/sp-affirms-vietnams-long-term-rating-outlook-stable-predicts-58-economic-expansion-d10815.html); VIR, 24/4/2026 (https://vir.com.vn/vietnam-nears-investment-grade-as-reforms-and-growth-strengthen-outlook-151384.html).
2. 43
   Báo cáo của Công ty Chứng khoán VNDirect về cổ phiếu mã PNJ (Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận) ngày 11/6/2026 và báo cáo của Công ty Chứng khoán Shinhan Việt Nam về cổ phiếu mã POW (Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam) ngày 12/2/2026. Nguồn đọc: Vietstock, các báo cáo của VNDirect (https://finance.vietstock.vn/downloadedoc/20759) và (https://finance.vietstock.vn/downloadedoc/18295); Công ty Chứng khoán Shinhan Việt Nam, báo cáo về POW, 12/2/2026 (https://shinhansec.com.vn/uploads/report/POW_VN_2026.pdf). Các báo cáo chỉ đọc được qua bản tóm tắt.
3. 44
   Thuế của Mỹ với hàng Việt Nam: VnEconomy, 4/2025 (https://vneconomy.vn/cong-ty-chung-khoan-dau-tien-ha-du-bao-vn-index-dong-cua-nam-2025-con-1-350-diem-sau-thong-tin-my-ap-thue-46.htm); Perkins Coie (xem ghi chú 31); Vietnam News (https://vietnamnews.vn/economy/1766309/us-tariff-on-vietnamese-imports-falls-to-about-16-per-cent-after-policy-overhaul.html); Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), văn bản Mục 301 đăng ngày 23/7/2026 (https://ustr.gov/sites/default/files/files/Press/Releases/2026/FLIP%20301%20Investigation%20Final%20Action%20FRN%207-23-26%20FINAL.pdf); Tuổi Trẻ, 9/8/2026 (https://tuoitre.vn/hiep-dinh-thuong-mai-doi-ung-voi-my-sau-muc-thue-la-nhung-luat-choi-dai-han-100260809135806479.htm); Người Quan Sát, 27/7/2026 (https://nguoiquansat.vn/sau-don-thue-12-5-viet-nam-tiep-tuc-doi-mat-2-cuoc-dieu-tra-tu-my-306603.html). Mức thuế 40% với hàng trung chuyển có trong Wikipedia và một trang thứ cấp; chưa tìm được văn bản sắc lệnh.
4. 45
   Thị trường Tài chính Tiền tệ, về phiên giảm kỷ lục 3/4/2025 (https://thitruongtaichinhtiente.vn/vn-index-ghi-nhan-phien-ky-luc-roi-tu-do-88-diem-253-ma-nam-san-66747.html); Vietnamnet, 9/4/2025 (https://vietnamnet.vn/cap-nhat-chi-so-chung-khoan-vn-index-hom-nay-9-4-2025-2389229.html); Vietstock, về đợt thuế quan tháng 4/2025 (https://vietstock.vn/2025/04/cu-don-thue-quan-danh-bay-thanh-qua-cua-vn-index-830-1292264.htm).
5. 46
   Hydrocarbon Processing, 5/2026 (https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2026/05/vietnam-imports-more-fuel-to-offset-oil-shortfall-amid-iran-war/); vietnam.vn, về nguồn cung xăng dầu (https://www.vietnam.vn/en/chien-su-trung-dong-ruc-lua-nguon-cung-xang-dau-viet-nam-ra-sao); Bộ Công Thương, 6/2026 (https://congthuong.vn/cong-thuong-viet-nam-trong-buc-tranh-toan-cau-dau-nam-2026-bai-6-cu-soc-va-tam-dem-an-ninh-xang-dau-471941.html); VnEconomy, về giảm phụ thuộc dầu Trung Đông (https://en.vneconomy.vn/reducing-reliance-on-oil-supply-chains-from-the-middle-ease.htm); Observer Research Foundation (ORF), “ASEAN’s energy vulnerability and the impact of the Hormuz crisis” (https://www.orfonline.org/research/asean-s-energy-vulnerability-and-the-impact-of-the-hormuz-crisis); MUFG Research, 18/3/2026 (https://www.mufgresearch.com/fx/vietnam-strait-of-hormuz-closure-oil-and-energy-shortages-key-for-vnd-18-march-2026/); Ngân hàng Thế giới, Cập nhật Tình hình Kinh tế Việt Nam, 15/5/2026 (https://www.worldbank.org/vi/news/press-release/2026/05/15/viet-nam-s-economy-remains-resilient-but-sustained-reforms-are-key-to-navigating-heightened-uncertainty-wb và https://documents1.worldbank.org/curated/en/099740005122628080/pdf/IDU-2ee874ce-e0c0-462b-9571-99e553ef83c9.pdf).
6. 47
   Cục Thống kê, 3/10/2026 (https://www.nso.gov.vn/du-lieu-va-so-lieu-thong-ke/2026/10/chi-so-gia-tieu-dung-chi-so-gia-vang-va-chi-so-gia-do-la-my-thang-chin-quy-iii-va-9-thang-nam-2026/): CPI tháng 9/2026 tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước (đối chiếu 16/10/2026). Số tháng 8 (4,89%): TradingEconomics (https://tradingeconomics.com/vietnam/inflation-cpi/news/589285); các bài của Nhân Dân (https://nhandan.vn/chi-so-gia-tieu-dung-cpi-thang-8-tang-047-do-chiu-tac-dong-truc-tiep-tu-gia-xang-dau-post986062.html), BNews (https://bnews.vn/thang-8-cpi-tang-tro-lai-sau-2-thang-giam-lien-tiep/435295.html) và DNSE (https://www.dnse.com.vn/senses/tin-tuc/cpi-ap-sat-muc-tieu-45-du-dia-cuoi-nam-con-bao-nhieu-35282676) về tháng 8 chỉ được dùng cho mức tăng 0,47% so với tháng trước, chưa kiểm lại; MUFG Research, 18/3/2026 (xem ghi chú 46); Ngân hàng Thế giới, 5/2026 (xem ghi chú 46).
7. 48
   VnExpress, về dự trữ xăng dầu 26 ngày (https://vnexpress.net/bo-truong-cong-thuong-du-tru-xang-dau-trong-nuoc-duoc-nang-len-26-ngay-5060889.html); ORF (xem ghi chú 46); MUFG Research (xem ghi chú 46).
8. 49
   LSEG, FTSE Russell, phân loại quốc gia tháng 9/2025 (https://www.lseg.com/en/media-centre/press-releases/ftse-russell/2025/ftse-russell-country-classification-september-2025) và tháng 3/2026 (https://www.lseg.com/en/media-centre/press-releases/ftse-russell/2026/ftse-russell-announces-results-march-2026-semi-annual-country-classification-review-equities-fixed-income); Investify (https://investify.vn/en/blog/2026-04-08-ftse-chot-nang-hang-viet-nam-21-9-2026/); Investing.com Việt Nam, về tỷ trọng và dòng vốn (https://vn.investing.com/news/stock-market-news/ftse-nang-ty-trong-viet-nam-len-049-gan-80000-ty-dong-von-ngoai-cho-giai-ngan-2699805); The Investor, về dòng vốn thụ động (https://theinvestor.vn/vietnamese-stocks-could-attract-43-bln-in-passive-funds-after-market-status-upgrade-brokerage-d19863.html). Các ước tính dòng vốn thụ động là của các công ty chứng khoán; con số khoảng 2,3 tỷ USD hay được nhắc cho Vietcap không khớp với nguồn nào đã mở nên không dùng.
9. 50
   Trading Economics, VN-Index (https://tradingeconomics.com/vietnam/stock-market); VnEconomy, 15/7/2026 (https://vneconomy.vn/vn-index-co-nguy-co-thung-day-ngan-han.htm); DNSE, chứng khoán ngày 30/9 (https://www.dnse.com.vn/senses/tin-tuc/chung-khoan-ngay-309-vn-index-giam-9-diem-35287525); BBW, về VN-Index và dầu trên 100 USD (https://bbw.vn/vnindex-xoay-xo-the-nao-truoc-nhieu-dong-gia-dau-tren-100-usd-va-chien-su-iran-chua-ha-nhiet-56579.html); VnEconomy, về quỹ chủ động (https://vneconomy.vn/van-chua-thay-dong-von-tu-cac-quy-chu-dong-vao-viet-nam-mot-cach-manh-me.htm); Thời báo Tài chính Việt Nam, tuần cuối quý 3/2026 (https://thoibaotaichinhvietnam.vn/chung-khoan-tuan-cuoi-quy-iii-2026-sau-nang-hang-thi-truong-cho-dong-luc-moi-204430.html); Thương hiệu Công luận, về nhận định của VFS (https://thuonghieucongluan.com.vn/chuyen-gia-vfs-vn-index-buoc-vao-thang-10-trong-trang-thai-than-trong-a336335.html); Báo Mới, về 100.000 tỷ đồng vốn ngoại rút (https://baomoi.com/100-000-ty-dong-von-ngoai-da-roi-ttck-thang-nang-hang-van-co-hon-840-ma-giam-c56169972.epi). Số bán ròng lũy kế từ đầu năm (đối chiếu 16/10/2026): VnExpress, 14/10/2026 (https://vnexpress.net/khoi-ngoai-co-chuoi-ban-rong-chung-khoan-dai-nhat-2-nam-5132287.html): khoảng 116.000 tỷ đồng, tức 4,5 tỷ USD, theo dữ liệu HOSE đến 14/10, chuỗi bán ròng 16 phiên đến 14/10, dài nhất từ cuối tháng 10/2024; VnExpress, 15/10/2026 (https://vnexpress.net/chung-khoan-mat-moc-1-700-diem-5132751.html): VN-Index đóng cửa ở 1.698 điểm, khối ngoại bán ròng khoảng 686 tỷ đồng, chuỗi 17 phiên liên tiếp, dài nhất trong hai năm. Các nguồn cũ hơn nêu khoảng 95.000 tỷ đồng (VFS) hoặc hơn 100.000 tỷ đồng (Báo Mới); chương không dùng các số này.

Mục này còn dùng lại ghi chú đã nêu ở mục khác: 11.